Παρασκευή, 17 Δεκεμβρίου 2010

Ανοικτή επιστολή ΣΔΕΑΠ προς φοιτητές/-τριες του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Ανοικτή επιστολή προς τις Φοιτήτριες και τους Φοιτητές  του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου

Αγαπητοί φοιτητές και φοιτήτριες,

Πριν λίγες ημέρες εκδηλώθηκε μία αυταρχική και αιφνιδιαστική παρέμβαση από την πλευρά του Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων προς τη Διοικούσα Επιτροπή του ΕΑΠ, με αίτημα να απολυθεί το 30% των συμβασιούχων μελών Συνεργαζόμενου Εκπαιδευτικού Προσωπικού (ΣΕΠ). Το γεγονός ότι ήδη είχαν υπογράφει οι ετήσιες συμβάσεις και όλα τα μέλη ΣΕΠ είχαν ξεκινήσει το εκπαιδευτικό έργο τους δεν απασχόλησε καθόλου το Υπουργείο, το οποίο, καθώς «οφείλει» στην Τρόικα μειώσεις προσωπικού και μείωση των δαπανών, βρήκε την «εύκολη» λύση, δηλαδή τους συμβασιούχους διδάσκοντες του ΕΑΠ.

Τρίτη, 23 Νοεμβρίου 2010

Γεώργιος Βιζυηνός, Το αμάρτημα της μητρός μου


Άλλην αδελφήν δεν είχομεν παρά μόνον την Αννιώ. Ήτον η χαϊδεμμένη της μικράς ημών οικογενείας και την ηγαπώμεν όλοι. Αλλ’ απ’ όλους περισσότερον την ηγάπα η μήτηρ μας. Εις την τράπεζαν την εκάθιζε πάντοτε πλησίον της και από ό,τι είχομεν έδιδε τον καλλίτερον εις εκείνην. Και ενώ ημάς μας ενέδυε χρησιμοποιούσα τα φορέματα του μακαρίτου πατρός μας, διά την Αννιώ ηγόραζε συνήθως νέα.
Ως και εις τα γράμματα δεν την εβίαζεν. Αν ήθελεν, επήγαινεν εις το σχολείον, αν δεν ήθελεν, έμενεν εις την οικίαν. Πράγμα το οποίον εις ημάς διά κανένα λόγον δεν θα επετρέπετο.

Εξαιρέσεις τοιαύται έπρεπε, φυσικώ τω λόγω, να γεννήσουν ζηλοτυπίας βλαβεράς μεταξύ παιδίων, μάλιστα μικρών, όπως ήμεθα και εγώ και οι άλλοι δύο μου αδελφοί, καθ’ ην εποχήν συνέβαινον ταύτα.

Αλλ’ ημείς εγνωρίζαμεν, ότι η ενδόμυχος της μητρός ημών στοργή διετέλει αδέκαστος και ίση προς όλα της τα τέκνα. Ήμεθα βέβαιοι, ότι αι εξαιρέσεις εκείναι δεν ήσαν παρά μόνον εξωτερικαί εκδηλώσεις φειστικωτέρας τινός ευνοίας προς το μόνον του οίκου μας κοράσιον. Και όχι μόνον ανειχόμεθα τας προς αυτήν περιποιήσεις αγογγύστως, αλλά και συνετελούμεν προς αύξησιν αυτών, όσον ηδυνάμεθα.

Τρίτη, 19 Οκτωβρίου 2010

ΕΛΠ 20 - Ο αρχαίος δημόσιος βίος, πολιτική ζωή και τάξεις, δικαστική, στρατιωτική και θρησκευτική ζωή

Τόμος Α' - κεφ. 2 

Γενικά Χαρακτηριστικά της Αριστοκρατικής Κοινωνίας στην Αρχαϊκή Εποχή (8ος -6ος αι.)

Κοινωνική Οργάνωση (118)

Μετά τον Ελληνικό Μεσαίωνα (11ος – 9ος αι.) στην Ελλάδα συμβαίνουν διάφορες αλλαγές. Την περίοδο αυτή, την Αρχαϊκή, η ελληνική γνώση διευρύνεται καθώς έρχεται σε επαφή με άλλες χώρες στην Ανατολή και τη Δύση με αποτέλεσμα την ανάπτυξη του εμπορίου και των εξερευνήσεων.

Από τον 9ο αι. πόλεις όπως η Αθήνα αναγεννιούνται ενώ εμφανίζονται και νέες (Άργος, Θήβα, Σπάρτη). Η αναγέννηση αυτή συμβαίνει σε όλο τον ελλαδικό χώρο και τη Μικρά Ασία, όπου εμφανίζονται ελληνικοί οικισμοί που εξαπλώνονται. Το κοινωνικοπολιτικό καθεστώς της εποχής ήταν η αριστοκρατία. Ο βασιλιάς εκλέγεται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και οι εξουσίες του περνούν σε ένα συμβούλιο, που αποτελείται μόνο από τη στρατιωτική αριστοκρατία.

Πέμπτη, 7 Οκτωβρίου 2010

ΕΛΠ 30 - Σύνοψη Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ

Με σημείο αναφοράς τον Σολωµό διακρίνονται τέσσερις κυρίως ομάδες ποιητών:

Προσολωµικοί

Έγραψαν ποιήματα περιορισμένης αξίας, σε μικτή και ακαταστάλακτη δημοτική, πολιτικοκοινωνικά (σάτιρες -πατριωτικά τραγούδια) και αρκαδικά (φύση - έρωτας). Κουτούζης - Μαρτελάος.

Σολωμικοί

Ο Μάτεσης, ο Πολυλάς, ο Τυπάλδος και ο Τερτσέτης έζησαν την εποχή του Σολωµού και επηρεάστηκαν απ’ αυτόν.

Μετασολωµικοί

Καλοσγούρος και ο Κογεβίνας. Επιδόθηκαν περισσότερο σε μεταφράσεις.

Εξωσολωµικοί

Ο Κάλβος, ο Βαλαωρίτης και ο Λασκαράτος, (ακολούθησαν αυτόνομη πορεία)

Παρασκευή, 1 Οκτωβρίου 2010

ΕΛΠ 20 - Η έννοια του ελεύθερου πολίτη

Τόμος Α, Κεφ. 1

Γέννηση και Εξέλιξη της Αρχαίας Ελληνικής Πόλης (25)

Εννοιολογικός Προσδιορισμός (26)

Ο θεσμός της αρχαίας ελληνικής πόλης αποτελεί σημείο επιστημονικής μελέτης και αντιπαράθεσης, καθώς πρόκειται για τον πρωταρχικό πυρήνα οργανωμένης κοινωνικής και πολιτικής ανθρώπινης συμβίωσης.

Η ιστορία του θεσμού είναι τόσο παλιά όσο και η ιστορία των ελληνικών φύλων που εγκαταστάθηκαν στον ελλαδικό χώρο. Δημιουργήθηκε από τους Έλληνες και πρόκειται για τον πληρέστερο τύπο ανεξάρτητης και αυτόνομης κοινωνικοπολιτικής οργάνωσης.

Εκατοντάδες, διάσπαρτες τέτοιες πόλεις αναφέρονται από αρχαίους συγγραφείς και τον Όμηρο που ονομάζει ‘πόλιν’ ή ‘πτολίεθρον’ την ακρόπολη/φρούριο του άστεως και ‘άστυ’ την κατοικημένη περιοχή.

Τον 8ο αι. η πόλη διαμορφώθηκε ως ορθολογικά οργανωμένη κοινωνικοπολιτική οντότητα κι όχι απλά μια αναγκαία κοινότητα συμβίωσης. Η εξέλιξη κορυφώθηκε τον 5ο αι. και συνέχισε να εξελίσσεται και τον 4ο. Διάφορες διεργασίες και γεγονότα προκάλεσαν ανακατατάξεις που διαμόρφωσαν ένα νέο κοινωνικό και πολιτικό σκηνικό.

Τον 6ο αι. η πόλη ήταν ήδη ένας πολιτικός οργανισμός. (27) Στην Αθήνα υπήρχε πολιτειακή δομή και πρωτοποριακή νομοθεσία, με λειτουργικά πολιτειακά όργανα και κωδικοποιημένες μορφές διακυβέρνησης. Το ίδιο συνέβαινε στη Σπάρτη και σε άλλες πόλεις.

Τρίτη, 28 Σεπτεμβρίου 2010

ΕΛΠ 12 - Οι προϊστορικοί χρόνοι

Τόμος Α, κεφ. 1

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

(23) Γενικά χαρακτηριστικά

- Αναπτύχθηκε την 3η ή 2η χιλιετία στα νησιά του Αιγαίου, πέριξ της Δήλου
- Περιορισμένες φυσικές πηγές, αρκετές όμως για μικρές κοινότητες

Λόγοι ανάπτυξης :

- Ο οψιανός, το πρώτο εμπορεύσιμο υλικό
- Ύπαρξη πολύτιμων μετάλλων
- Ιδιαίτερη γεωγραφική θέση – ανάμεσα στην Ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη
- Ανάπτυξη του πρώτου στόλου καθώς και λιμανιών για ανεφοδιασμό
- Ο χώρος λειτούργησε ως φυσική γέφυρα κι εξέλιξη του Μυκηναϊκού κόσμου

Πρωτοκυκλαδική Περίοδος

Η μεγαλύτερη ακμή των Κυκλάδων ως αυτόνομο πολιτιστικό κέντρο

Μέσο Κυκλαδική : στενή εμπορική σχέση με την Κρήτη
Ύστερο Κυκλαδική 1η φάση : Εκμινωισμός των Κυκλάδων
Ύστερο Κυκλαδική 3η φάση : Κατάκτηση των Κυκλάδων από τους Μυκηναίους

Αύξηση των οικισμών

Χρήση κιβωτιόσχημων τάφων

Μαρμάρινα αγγεία – Κυκλαδικά ειδώλια

Πρωτοκυκλαδική Περίοδος

(24) Τα περισσότερα ειδώλια βρέθηκαν σε τάφους και συνδέονται με ταφικά έθιμα ή δοξασίες όπως :
Α) κτήμα του θανόντος (για να τον υπηρετεί ή να τον προστατεύει)
(25) Β) προσφορά εξευμενισμού των θεοτήτων
Γ) προβολή της ιδέας της γονιμότητας (μέσω απεικόνισης γυναικείων γεννητικών οργάνων και της εγκυμοσύνης)

(το όλο θέμα παραμένει ανοιχτό)

Προς το τέλος της ΠΚ περιόδου :

Α) εγκατάλειψη οικισμών και οχύρωση άλλων
Β) δημιουργήθηκαν στενότερες σχέσεις με τα παράλια της Μικράς Ασίας μέσω της κεραμικής

Σάββατο, 25 Σεπτεμβρίου 2010

ΕΛΠ 10 - Γλώσσα και παιδεία στο Βυζάντιο

 Γλώσσα

Η ελληνική γλώσσα κυριαρχούσε στις ανατολικές επαρχίες του ρωμαϊκού κράτους, η λατινική επικρατούσε στη διοίκηση και αρχικά στο πρώτο διάστημα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας όταν διαχωρίστηκε σε ανατολική – δυτική. Με την πάροδο του χρόνου επιτεύχθηκε μέσω ελληνικών παραγόντων η ισοτιμία Ελληνικής λατινικής, σε δικαιοσύνη – εκπαίδευση. Επί Ιουστινιανού η Ελληνική κυριάρχησε ολοκληρωτικά, αντίθετα στη δύση η Ελληνική έχασε έδαφος και η μη κατανόηση συγγραμμάτων από την ανατολή προς τη δύση, ως αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης, είναι η διαπίστωση, ότι εξελικτικά τα αίτια του σχίσματος δεν είναι μόνο εκκλησιαστικά (δογματικά) αλλά και πολιτισμικά.

Η Ελληνική ως γλώσσα Βυζαντινής Γραμματείας

Το μεγαλύτερο μέρος της Βυζαντινής γραμματείας γράφτηκε υπό την επίδραση Αρχαϊσμού – αττικισμού, τα ιδεολογικά γλωσσικά κινήματα γεννήθηκαν την Ελληνιστική περίοδο. Η επίμονη προσπάθεια μιμήσεως ύφους – ρητόρων, το κυνήγι σπανίων λέξεων, οδήγησε στην απώλεια επαφής με τον καθημερινό ομιλούν λόγο έτσι ο αττικισμός εξελικτικά είχε αρνητική σημασία. Παράλληλα με την Αττική καλλιεργήθηκε και η Κοινή, μια απλή εύκολη γλώσσα όλης της Μεσογειακής λεκάνης.

Α) Ήταν γλώσσα του Ευαγγελίου,
Β) απλή λεξιλογικά – συντακτικά
Γ) με ευκολία την χρησιμοποιούσαν οι Ελληνικοί – ελληνίζοντος πληθυσμού.

Μέρος της Βυζαντινής Γραμματείας γράφτηκε στην Δημώδη, μεικτή γλώσσα με αρχαϊκές προσμίξεις. Παρόλο τις διαπολιτισμικές γλωσσικές επιδράσεις – κοινά στοιχεία Αττικής – Κοινής – Δημώδους, διακρίνεται η ύπαρξη της Μεσαιωνικής Ελληνικής, με αλλαγές όπως: προφορά μακρών φωνηέντων – φθόγγων ως βραχέων, έχουμε την παύση της δοτικής – της ευκτικής – του δυικού.

Πέμπτη, 23 Σεπτεμβρίου 2010

ΕΛΠ 10 - Ο χριστιανισμός

Τόμος Β', Κεφ. 7

Ο Χριστιανισμός

Οι θρησκείες στην αρχή κατείχαν σημαντική θέση στην ιστορία των πολιτισμών δίνοντας νόημα μη έλλογο στη ζωή των ανθρώπων, διαμορφώνοντας έτσι μεγάλο μέρος του συλλογικού υποσυνειδήτου. Η θρησκευτική κοινότητα δεν μένει αρραγής λόγω:
- έλλειψης γνήσιας πνευματικής ζωής (ανακολουθία λόγων-έργων, καταδυνάστευση)
- γέννηση αμφιβολιών και απομάκρυνσης
- άρνηση αποδοχής θρησκευτικών κανόνων
- επιλογήν έτερων υψηλών αξιών.

Αυτοί οι λόγοι μπορούν να οδηγήσουν:
- σε δογματική διαφοροποίηση ή αίρεση
- απομάκρυνση από βασικές κανονιστικές αρχές ή σχίσμα
- σε φιλοσοφική αγνωστικιστική στάση
- σε αρητική-απορριπτική στάση έναντι της θρησκείας.

Τετάρτη, 8 Σεπτεμβρίου 2010

ΕΛΠ 10 - Το Βυζάντιο: όνομα - σημασία πολιτισμού - κράτος

Τόμος Β, κεφ. 6

Το Βυζάντιο. Το όνομα, η σημασία του πολιτισμού, το κράτος

Απο την Ρωμανία των πηγών στο Βυζάντιο των ιστορικών

Ο χριστιανισμός εγκαθιδρύεται το 311 με το διάταγμα περί ανεξιθρησκίας, νέα εποχή για την αυτοκρατορία. Η ίδρυση νέας πρωτεύουσας, η οριστική διαίρεση σε ανατολικό-δυτικό κράτος, η κατάλυση του δυτικού κράτους από τους Γερμανούς, η διάσωση-διατήρηση της γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού, συντελούν στην απόκτηση νέας φυσιογνωμίας, του κράτους.

Η ονομασία Ρωμανία –Ρωμαίοι υποδηλώνει τον επικρατέστερο γλωσσικά πληθυσμό.
Τον 16-17ο λόγω διαφοράς δόγματος-πολιτισμού, ονομάστηκε Βυζάντιον απο τους δυτικούς. Ο όρος επικράτησε γιατί αμφισβητήθηκε πολύ αργά (19ος).

Οι απαξιωτικοί χαρακτηρισμοί της βυζαντινής ιστορίας απο την δυτική ιστοριογραφία λόγω δυτικού θρησκευτικού περιβάλλοντος, τον κλασσικισμό-διαφωτισμό, έγιναν αποδεκτοί απο την ελληνική διανόηση. Τον 19ο αιώνα οι Ζαμπέλιος-Παπαρρηγόπουλος-Σκαρλάτος Βυζάντιος την ανασκευάζουν, ενώ 10ετίες αργότερα αναπτύσσονται οι βυζαντινές σπουδές.


Τρίτη, 7 Σεπτεμβρίου 2010

ΕΛΠ 10 - Λογοτεχνία και Αρχαίο Θέατρο

Τόμος Β, Κεφ. 5

Λογοτεχνία

Ποίηση – έμμετρος λόγος

Τα θέματα της αρχαίας ελληνικής ποίησης: Τα περισσότερα από τα θέματα είναι από τη μυθολογία, ακόμη και όταν το θέμα δεν ήταν μυθολογικό η μυθολογία εμφανίζεται με νύξεις.

Μεγάλο μέρος αφορά σχέσεις και δράσεις των θεών, εξηγώντας την καταγωγή τους και την αιτία της θρησκευτικής τελετουργίας (αιτιολογικοί). Ο 2ος θεματικός άξονας ήταν η δράση των ανθρώπων της ηρωικής εποχής (ήρωες – ημίθεοι).

Η σημασία του μέτρου στην αρχαία ελληνική ποίηση

Το κυριότερο χαρακτηριστικό της ήταν ο έμμετρος στίχος. Η σύνταξη των στίχων γινόταν βάσει μέτρου, εναλλαγή μακρών – βραχέων συλλαβών (προσωδία) που της έδινε ρυθμό, αφού στην προφορά σημασία είχε η χρονική διάρκεια των συλλαβών. Ο ρόλος των μέτρων ήταν τόσο σπουδαίος, ώστε να χαρακτηρίζει κατηγορίες ποιήσεως.

Εξάμετρων (122 122 122 122 122 1) η (11 11 11 11 1221 1)

Σάββατο, 4 Σεπτεμβρίου 2010

ΕΛΠ 10 - Τέχνη

Τόμος Β, Κεφ. 4

Τέχνη

Με τον όρο τέχνη εννοούμε συμβατικά την τέχνη που αναπτύχθηκε στον Ελληνικό κόσμο από τον 11ον – 1ον αιώνα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Τα βασικά χαρακτηριστικά της Ελληνικής Τέχνης

Το κύριο θέμα της Ελληνικής τέχνης ήταν η ανθρώπινη μορφή η οποία οφείλεται στην ανθρωποκεντρική φύση του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού. Το κυριότερο χαρακτηριστικό της Ελληνικής τέχνης είναι η Μίμηση, η τάση της απεικόνισης των μορφών, που είναι πιστότερα στην πραγματικότητα, χάρη αυτής της μίμησης οι Έλληνες απομακρύνθηκαν από την συμβατικότητα της Βαβυλώνιας – Αιγυπτιακής τέχνης. Ακόμη και σε περιόδους στις οποίες η μίμηση ,ήταν ο κύριος σκοπός, συνοδεύονταν από την τάση για εξιδανίκευση και τελειοποίηση. Η εξιδανίκευση χαρακτήριζε την Ελληνική σκέψη και είχε πνευματική και θρησκευτική διάσταση, εκ της βαθειάς ανάγκης τους για επιβολή της τάξεως στο χάος της φυσικής εμπειρίας και την τάση προς το θείο. Στην Ζωγραφική – γλυπτική, πίστευαν στην παρουσίαση του σώματος με μία τυπική ιδανική μορφή.

Τρίτη, 17 Αυγούστου 2010

ΕΛΠ 10 - Φιλοσοφία και Επιστήμη

Τόμος Β, Κεφ. 3

Φιλοσοφία

Με βάση τις προσωπικότητες που κυριάρχησαν και τα προβλήματα που την απασχόλησαν, η Ελληνική - Φιλοσοφία χωρίζεται σε 3 περιόδους:

Α) κοσμολογική περίοδος (585 π.Χ. – μέσα 5ου αι.): Κύριο μέλημα τους η λύση του προβλήματος της φύσης και της γένεσης του κόσμου.

Β) Σωκράτης, Πλάτωνας και Αριστοτέλης. Ανθρωποκεντρική περίοδος: στρέφεται η προσοχή στον ίδιο τον άνθρωπο και στο νόημα της ύπαρξης του (μέσα 5ου αι. π.Χ. – 322 π.Χ.)

Γ) Μετα – αριστοτελική φιλοσοφία. Ατομικιστική περίοδος (322 π.Χ. – 529 μ.Χ.) : η φιλοσοφία στρέφεται προς τον ατομικισμό (έχουμε τάσεις συγχώνευσης διαφόρων δογμάτων ή θεωριών)

Τρίτη, 10 Αυγούστου 2010

ΕΛΠ 10 - Πολιτική και θεωρία της πολιτικής

Τόμος Β - Κεφάλαιο 2

Πολιτική και θεωρία της πολιτικής

Τα κράτη της αρχαίας Ελλάδας όσον αφορά την πολιτική οργάνωση τους χωρίζονται σε 3 κατηγορίες: το έθνος ή Φυλή – κράτος την πόλη κράτος και το ομοσπονδιακό κράτος. Στην ελληνιστική εποχή η πόλη κράτος κατέληξε να αποτελεί μέρος μεγάλων μοναρχικών κρατών, έτσι προστίθεται και η κατηγορία του Ελληνικού βασιλείου.

Πόλις: χαρακτηριστικό της το άστυ ( κύριο διοικητικό – πολιτικό – πολιτιστικό – θρησκευτικό κέντρο: κατοικίες + ανάκτορα σε οχυρή τοποθεσία που καθιερώθηκε τόπος λατρείας), γύρω του η χώρα. Σαφή τα γεωγραφικά όρια μεταξύ πόλεων. Η γένεση της πόλεως με κριτήριο το ναός του πολιούχου: 8ος αιώνας.

Έθνος: το φυλετικό κράτος κατελάμβανε καθορισμένη και εκτεταμένη περιοχή, όπου ο πληθυσμός ζούσε σε μικρές κώμες, πίστευαν στην κοινή καταγωγή τους από ένα πρόγονο, ομιλούσαν την ίδια διάλεκτο, ίδιον τρόπο ζωής και έντονο θρησκευτικό συναίσθημα με την λατρεία των θεών στα κοινά ιερά.

Ομοσπονδιακό κράτος: η ένωση σε φυλετικά ομοσπονδιακά – κράτη διαφόρων γειτονικών κρατών για ασφάλεια υιοθετώντας οργανωτικές λύσεις ήδη εφαρμοσμένες στις πόλεις κράτη. Γνωστότερο το κράτος της Βοιωτίας, με αντιπροσωπευτικό σύστημα, εκπροσώπους των διαφόρων ομοσπονδιακών κρατών (11 βιοτάρχοι 4 της Θήβας).

Ελληνιστικά βασίλεια: μεγάλα βασίλεια τα οποία είχαν την απόλυτη εξουσία (πολιτική – στρατιωτική), την εξουσία είχαν μονάρχες επί ανομοιογενούς πληθυσμού. Η πόλη στο αποκορύφωμα της κρίσης της τον 5ον αιώνα, αν και υπήρχε, ήταν μέρος των βασιλείων με τοπική σημασία γιατί οι αποφάσεις λαμβάνονταν αλλού.

Συμμαχία: Για λόγους αντιμετωπίσεως εξ-απειλών οι πόλεις – κράτη ενωνόντουσαν σε συμμαχίες.
α) Πελοπονησσιακή συμμαχία: η επικεφαλής, ήλεγχε την οργάνωση και οι αντιπρόσωποι συνεδρίαζαν.
β) Αθηναϊκή

Δευτέρα, 9 Αυγούστου 2010

ΕΛΠ 10 - Οι αξίες των αρχαίων Ελλήνων

Τόμος Β, Κεφ. 1

Οι θρησκευτικές αξίες

Η θρησκεία διείπε κάθε πλευρά της ζωής των Ελλήνων και οι σπουδαιότερες αξίες τους ήταν θρησκευτικές, περιλαμβάνοντας πολλές θεότητες: Ουράνιες, Χθόνιες, Ήρωες. Οι ουράνιες θεότητες ήσαν οι 12 ολύμπιοι, που αντιπροσώπευαν όψεις της καθημερινής ζωής. Οι χθόνιες θεότητες ανήκαν στην γη, και σχετίζονταν με την ευημερία, με διαφορετικές ιεροτελεστίας εκ των 12. (Άδης, Περσεφόνη, Εκάτη, Τιτάνες, Γοργώ). Οι Ήρωες, άνθρωποι από τα του παρελθόντος, με θεϊκή υπόσταση. Οι τάφοι των έγιναν αντικείμενα λατρείας, έκαστος συνδέεται ως προστάτης της πόλης και η ηρωική λατρεία (8ος) συνδέεται με την γένεση της.

Επιστολή του προέδρου Δ.Ε. του Ε.Α.Π. προς την Υπουργό Παιδείας

Αξιότιμη κ. Υπουργέ,

Στις 9/7/2010 συζητήθηκε, με θετική εισήγηση υπέρ του προσφεύγοντα, στο Διοικητικό Εφετείο Πατρών αίτηση ακυρώσεως του Αναστασίου Λιάλιου, υποψήφιου φοιτητή στο προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (Ε.Α.Π.) “Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό”, με την οποία επιδιώκεται η κήρυξη ως αντισυνταγματικής, αντικειμένης στο αρ. 16 παρ. 4 του ισχύοντος Συντάγματος, της διάταξης του αρ. 5, παρ. 6, περ. α΄ του Ν. 2552/97 (Ιδρυτικού Νόμου του Ε.Α.Π.), με την οποία προβλέπεται οικονομική συμμετοχή των φοιτητών στις ιδιαίτερες δαπάνες επικοινωνίας της Ανοικτής και εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης που παρέχεται αποκλειστικά από το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.

Παρασκευή, 6 Αυγούστου 2010

Στους 8.260 φέτος οι υποψήφιοι στο Ε.Α.Π.




Αριθμό-ρεκόρ 8.260 θέσεων θα προσφέρει το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο για το ακαδημαϊκό έτος 2011-2012. Από αυτές τις θέσεις, οι 7.700 αφορούν συνολικά 32 προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα και προσφέρονται στο σύνολο των υποψηφίων, οι 210 αφορούν προπτυχιακές σπουδές αποκλειστικά για ΑμεΑ και οι 350 μεταπτυχιακές σπουδές αποκλειστικά για μέλη εκπαιδευτικού προσωπικού των ΤΕΙ.

Δευτέρα, 26 Ιουλίου 2010

ΕΛΠ 12 - Δεσμοί βυζαντινής με αρχαιοελληνική τέχνη


Θέμα: 

Είναι γενικώς αποδεκτό ότι η τέχνη του Βυζαντίου διατήρησε διαχρονικά δεσμούς με την αρχαιοελληνική καλλιτεχνική παράδοση είτε από την άποψη της θεματολογίας είτε και της τεχνοτροπίας. Αναζητήστε ένα έργο από την πρωτοβυζαντινή, τη μεσοβυζαντινή και την υστεροβυζαντινή περίοδο αντιστοίχως (συνολικά 3 έργα), με χαρακτηριστικά τα οποία να τεκμηριώνουν την ως άνω άποψη, και, αφού τα περιγράψετε και τα αναλύσετε τεχνοτροπικά, να εντοπίσετε και να σχολιάσετε τα στοιχεία εκείνα που τα συνδέουν με την τέχνη της αρχαιότητας. Στη συνέχεια, προσπαθήστε να ερμηνεύσετε τα αίτια των επιδράσεων που διαπιστώσατε, με βάση το κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο των έργων.

Πέμπτη, 22 Ιουλίου 2010

Θα ανασταλεί η λειτουργία του Ε.Α.Π. από Σεπτέμβρη;

Επιστολή μελών ΔΕΠ της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών του Ε.Α.Π. προς την Διοίκηση του Ε.Α.Π. και την ευρύτερη πανεπιστημιακή κοινότητα, με αφορμή την επικείμενη έκδοση απόφασης από το Διοικητικό Εφετείο Πατρών:


Την Παρασκευή, 9 Ιουλίου, συζητήθηκε στο Διοικητικό Εφετείο Πατρών, η αίτηση ακυρώσεως του προπτυχιακού φοιτητή του ΕΑΠ κ. Αναστασίου Λιάλιου, σχετικά με την συνταγματικότητα ή μη της οικονομικής συμμετοχής των φοιτητών του ΕΑΠ στις ιδιαίτερες δαπάνες της Ανοικτής και εξ Αποστάσεως εκπαίδευσης.

Τετάρτη, 7 Ιουλίου 2010

ΕΛΠ 10 - Περί απαξίωσης του Βυζαντίου

ΘΕΜΑ:

Στο πανεπιστημιακό βιβλίο (τ. Β’, σ. 252) διατυπώνεται η θέση ότι η ιστορία της βυζαντινής αυτοκρατορίας «ως το 19ο αιώνα, γράφτηκε με απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς και από την ιστοριογραφία τη διαμορφωμένη στο δυτικό θρησκευτικό περιβάλλον και από την ιστοριογραφία την επηρεασμένη από το διαφωτισμό και τον κλασικισμό. Τις εκτιμήσεις αυτές αρχικά, το 19ο αιώνα, αποδέχτηκε και η ελληνική διανόηση».

Σε ένα δοκίμιο οκτώ περίπου σελίδων να αναλύσετε την παραπάνω θέση αναπτύσσοντας τα ακόλουθα σημεία:
α) τα ιστορικά αίτια της αποστασιοποίησης ανάμεσα στο δυτικό θρησκευτικό περιβάλλον και στη βυζαντινή ορθόδοξη Ανατολή,
β) τα χαρακτηριστικά της βυζαντινής ιδεολογίας και κοσμοαντίληψης που έρχονταν σε αντίθεση προς τις πεποιθήσεις του Διαφωτισμού,
γ) τους λόγους που οδήγησαν και τους Έλληνες διανοούμενους των αρχών του 19ου αιώνα να προσχωρήσουν στην απαξίωση του Βυζαντίου.

Πέμπτη, 24 Ιουνίου 2010

ΕΛΠ 10 - Εξέλιξη και διάλεκτοι της ελληνικής γλώσσας

Τόμος Α, Κεφ. 4

Γλώσσα και αλλαγές στον προφορικό λόγο

Με τον γραπτό λόγο ο άνθρωπος περνούσε από την εφήμερη γνώση στην ενίσχυση της μνήμης στην ιστορία, στον πολιτισμό. Ο γραπτός λόγος είναι ένα σύστημα γραπτών σημείων με τον οποίον τα μέλη της ίδιας κοινότητας απεικονίζουν τον λόγο τους. Ο προφορικός λόγος, από γενιά σε γενιά μεταβάλλεται, αλλοιώνεται σε πολλά σημείο και τροποποιεί την δομή της γλώσσας.

Τα στοιχεία που αλλάζουν με την μακρόχρονη χρήση στην γλώσσα :

1. Φωνητικές αλλαγές – μεταβάλλεται η προφορά των φθόγγων

2. Φωνολογικές αλλαγές – οι λέξεις αποκτούν νέες ηχητικές μορφές (μόρον – μούρο, κηρίον – κερί)

3. Μορφολογικές μεταβολές – αλλαγές στη γραμματική μορφή των λέξεων (Ο πατήρ – του πατρός, ο πατέρας του πατέρα)

4. Συντακτικές τροποποιήσεις – αλλάζει ο τρόπος σύνδεσης των λέξεων (την πόλιν φυλλάτειν...)

5. Σημασιολογικές διαφορές – αλλάζει το νόημα (καλός = όμορφος – νε – ευγενικός)

6. Λεξιλογικές μεταβολές – χάνονται λέξεις, εμφανίζονται καινούργιες (κύλιξ – βροτός – πρίω)

Τρίτη, 22 Ιουνίου 2010

ΕΛΠ 10 - Μαζική Κουλτούρα

Κεφ. 1, Ενότητα 1.2


ΜΑΖΙΚΗ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ


Φωτογραφία Δημοφιλείς φωτογραφίες

Κινηματογράφος Δημοφιλείς κινηματογραφικές ταινίες (γούεστερν,

μιούζικαλ, θρίλερ, αισθηματικές Hollywood κτλ.)

Τηλεόραση Τηλεοπτικές εκπομπές, τηλεοπτικές σειρές.

Φωνογραφία Δημοφιλής μουσική (τζαζ, νεανική μουσική-ροκ, τανκ,

δημοφιλή τραγούδια, ελαφρά μουσική)

Ραδιοφωνία Ραδιοφωνικές εκπομπές, ραδιοφωνικές σειρές.

Διαφήμιση Διαφημίσεις

Παραλογοτεχνία Μυθιστορήματα (αισθηματικά, αστυνομικά,

επιστημονικής φαντασίας), κόμικς.

Τύπος Εφημερίδες, περιοδικά.

Σάββατο, 19 Ιουνίου 2010

ΕΛΠ 10 - Η ιστορική εμφάνιση και εξέλιξη των εννοιών 'πολιτισμός' και 'κουλτούρα'

Τόμος Α, Ενότητα 1.1.2

15ος, 16ος αι./ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ/ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ

Αριστοκρατία

-- Civilité = κοινωνικό πρότυπο συμπεριφοράς: ευγένεια, κοσμιότητα, ευπρέπεια

-- Ευρωπαϊκός εθνοκεντρισμός έναντι λαών Νέου Κόσμου

-- Κλασικισμός στην τέχνη

Διανοούμενοι

-- Εμφάνιση όρου “κουλτούρα”

(στο cultura intellecti /καλλιέργεια νου των Bacon και Moore)

-- Πολιτισμικός σχετικισμός μοναχικός αντίλογος

-- Υπεράσπιση λαϊκής τέχνης, φύσης de Montaigne (1580)

Πέμπτη, 17 Ιουνίου 2010

Ελπ 10 - Το πρόβλημα του ορισμού των εννοιών 'πολιτισμός' και 'κουλτούρα'

Τόμος Α, Ενότητα 1.1.1

1. Ο Π. Κανελλόπουλος, συγγραφέας της Ιστορίας του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού , ήταν άνθρωπος με μεγάλη (πλατιά) κουλτούρα. = Παιδεία, καλλιέργεια σε σχέση με γνώσεις στη λογοτεχνία, τους κλασικούς συγγραφείς, τις καλές τέχνες, δηλαδή « υψηλή κουλτούρα ».

2. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε τις επιχορηγήσεις για τους διάφορους τομείς του πολιτισμού ( ή της κουλτούρας). = Καλές τέχνες πχ ζωγραφική, γλυπτική, μουσική.

3. Η μαζική κουλτούρα είναι το όπιο του λαού. Οι χρηματοδότες της μαζικής κουλτούρας μοιάζουν με τους εμπόρους ναρκωτικών.

4. Ο Χ είναι απολίτιστος άνθρωπος. (πολιτισμός = κοινωνικό πρότυπο συμπεριφοράς).Ο απολίτιστος είναι ο άξεστος, ο αγενής τραχύς ενώ ο πολιτισμένος είναι ο ευπρεπής ο αβρός.

5. Πολλοί ανησυχούν για τη δυνατότητα της επιβίωσης του ελληνικού πολιτισμούκουλτούρας) στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ενοποίησης. = Σύνολο στοιχείων από την καθημερινή ζωή ενός λαού πχ γλώσσα, θρησκεία, τα έθιμα και τις παραδόσεις που συγκροτούν στην ταυτότητα του λαού.

ΕΛΠ 11 - Η επανάσταση του 1821 αποτέλεσε το επιστέγασμα μιας μακρόχρονης διαδικασίας. Να αναφερθείτε στους οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες που αφορούν στη διαδικασία αυτή και συντέλεσαν στην εξέγερση των Ελλήνων.

Ο 18ος είναι για την Ευρώπη ένας αιώνας ορόσημο, με επαναστατικά ρεύματα να μεταβάλλουν θεσμούς, αντιλήψεις και ιδέες, ανοίγοντας τον δρόμο προς τη σύγχρονη ιστορία της. Το εμπόριο γίνεται η κυρίαρχη οικονομική δύναμη και η ανθρώπινη διανόηση φτάνει σε πρωτόγνωρες πνευματικές κατακτήσεις, δημιουργώντας έναν νέο κόσμο, που οδεύει προς την βιομηχανική επανάσταση και την πολιτισμική αναγέννηση. Με τη δημοσίευση της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη, η αντίληψη περί κοινωνικής ιεραρχίας αλλάζει και το έθνος ορίζεται ως μοναδική πηγή εξουσίας, προκαλώντας σοβαρό πλήγμα στην εδραιωμένη απολυταρχία και συμπαρασέρνοντας όλα τα έθνη που ονειρεύονται ένα ανεξάρτητο μέλλον . Η Γαλλική Επανάσταση αφυπνίζει τον εθνικισμό και γίνεται σημείο αναφοράς για όλους τους υπόδουλους λαούς της Ευρώπης, που επιθυμούν την εθνική τους αποκατάσταση.

Τετάρτη, 16 Ιουνίου 2010

Οδηγίες για τη συγγραφή επιστημονικής εργασίας

Για την εκπόνηση μιας επιστημονικής εργασίας είναι απαραίτητο να οργανώσουμε σωστά τη μελέτη μας.

1. Συλλογή και οργάνωση του υλικού

Το υλικό, το οποίο θα συγκεντρώσουμε από τη μελέτη μας, θα πρέπει να το οργανώσουμε και να το ταξινομήσουμε με βάση τα ερωτήματα και τις επιμέρους πτυχές που έχει το θέμα. Πολύ σημαντικό είναι να μπορούμε να αξιολογήσουμε τι είναι ουσιώδες και τι όχι, ποιο μέρος από το συγκεντρωμένο όγκο του υλικού θα αξιοποιήσουμε και ποιο θα παραβλέψουμε.

Σάββατο, 12 Ιουνίου 2010

ΕΛΠ 21 - ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010

Θ.Ε. Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Φιλολογία

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2010


ΘΕΜΑ 1ο:

Με βάση το συγκεκριμένο απόσπασμα του Πινδάρου (επίλογος του 1ου Πυθιόνικου, αφιερωμένου στη νίκη του Ιέρωνα, του τυράννου των Συρακουσών), να σχολιάσετε στοιχεία της κοσμοθεωρίας του ποιητή και να αναφέρετε τα σταθερά συστατικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν τη δομή των επινίκιων ποιημάτων του.

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες).

Αν πεις τον λόγο τον σωστό κι αν τα πολλά μπορέσεις

νήματα να τα πυκνοϋφάνεις,                                                                                           81

θα’ ναι πιο μικρός ο ψόγος των ανθρώπων

γιατί η βαρετή η χόρταση τις βιαστικές στομώνει ελπίδες

και τίποτα δεν είναι πιο βαρύ στα μύχια της καρδιάς των πολιτών

παρά ν’ ακούν για τις χαρές των άλλων.

Αλλά – καλύτερα να σε φθονούν παρά να σε οικτείρουν –
 
μην παραλείψεις τα έργα τα καλά. Κυβέρνα με πηδάλιο δίκαιο                                    85

τον λαό και χάλκευε τη γλώσσα σου στ’ αμόνι της αλήθειας.



Αν κάτι, έστω και μικρό, λοξά σου ξεσπιθίσει, μεγάλο θα φανεί,

γιατί έρχεται από σένα.

Για πράγματα πολλά φροντίζεις, και μάρτυρες πολλοί

για κάθε πράξη, καλή ή κακή, θα γίνουν πιστευτοί.

Κράτα γενναιόδωρη τη διάθεσή σου κι, αν θέλεις

λόγο γλυκό πάντα ν’ ακούς, ας μην κουράζεσαι απλόχερα να δαπανάς.

Σαν καπετάνιος άπλωνε στο αγέρι το πανί και, ω φίλε,                                                  90

μην γελαστείς απ’ το εύκολο το κέρδος.

Μονάχα η φήμη η λαμπρή που οι θνητοί αφήνουνε μετά το θάνατό τους



μηνάει για τη ζωή τους σε ποιητές και σε λογίους.

Του Κροίσου δεν πεθαίνει το ευγενικό μεγαλείο.

Κι αυτόν που με άσπλαχνη ψυχή καρβούνιαζε τα θύματά του

μέσα στον χάλκινο ταύρο, τον Φάλαρη*, από παντού εχθρική τον περιζώνει

φήμη. Ποτέ οι φόρμιγγες που συνοδεύουν γλυκά των παιδιών τα τραγούδια               95

μέσα στα σπίτια δεν θα τον δεχτούν

Το πρώτο έπαθλο η ευτυχία είναι. το καλό όνομα

τη δεύτερη έχει θέση: όποιος πετύχει και τα δυο

και τα κρατήσεις, το υπέρτατο στεφάνι έχει κερδίσει.

(μετάφραση Γιάννης Οικονομίδης)

* Φάλαρης: τύραννος του Ακράγαντα (570-554 π.Χ.). Η σκληρότητά του είναι παροιμιώδης. Παραδίδεται ότι τοποθετούσε τους εχθρούς του στην πυρακτωμένη κοιλιά ενός χάλκινου ταύρου και τους έκαιγε.



ΘΕΜΑ 2ο:

Να σχολιάσετε τους παρακάτω όρους σε 3-5 περίπου σειρές τον καθένα:

Περί του στεφάνου, καταβασία, Ύμνος στα Λουτρά της Παλλάδος, επιβράδυνση

(2 μονάδες / 0,5 ο κάθε όρος)



ΘΕΜΑ 3ο:

α) Να αναφέρετε και να σχολιάσετε τρία θεματικά μοτίβα των τραγωδιών του Σοφοκλή.

β) Ποιες είναι οι δύο θεματικές περιοχές στις οποίες κατατάσσουμε το έργο του Πλουτάρχου, ποια είναι η ονομασία τους και γιατί;

Η απάντηση και για τα δύο ερωτήματα να μην υπερβαίνει τις 25 σειρές (3 μονάδες συνολικά / 1,5 μονάδα το κάθε ερώτημα)



ΘΕΜΑ 4ο:

Να επισημάνετε το κεντρικό θέμα και τα υφολογικά στοιχεία (εκφραστικά μέσα) του αποσπάσματος. Τι γνωρίζετε γενικότερα για τα Πτωχοπροδρομικά ποιήματα;

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 25 σειρές συνολικά (2,5 μονάδες συνολικά / 1 και 1,5 μονάδα αντίστοιχα).

Και έμαθον τα γραμματικά μετά πολλού του κόπου.

Αφού δε τάχα γέγονα γραμματικός τεχνίτης,

επιθυμώ και το ψωμίν και του ψωμιού την μάναν.

υβρίζω τα γραμματικά, λέγω μετά δακρύων:

Ανάθεμαν και τον καιρόν και εκείνην την ημέραν,

καθ’ ην με παραδώκασιν εις το διδασκαλείον,

προς το να μάθω γράμματα, τάχα να ζω απ’ εκείνα!

Εδάρε τότε αν μ’ έποικαν τεχνίτην χρυσοράπτην,

απ’ αυτούς οπού κάμνουσι τα κλαπωτά και ζώσι,

και έμαθα τέχνην κλαπωτήν και περιφρονεμένην,

ου μη άνοιγα το αρμάριν μου και ηύρισκα ότι γέμει

ψωμίν, κρασίν πληθυντικόν και θυννομαγειρίαν,

και παλαμιδοκόμματα και τσίρους και σκουμπρία;

παρού ότι τώρα ανοίγω το, βλέπω τους πάτους όλους,

και βλέπω χαρτοσάκουλα γεμάτα τα χαρτία.

(Πτωχοπροδρομικά, Γ’, 15-30)


Εδάρε: ιδού, να. έποικαν: έκαναν. κλαπωτά: ρούχα χρυσοκέντητα. ου μη άνοιγα: δεν θα άνοιγα. αρμάρι: ντουλάπι. θυννομαγειρία: φαγητό με θύννο (=τόνο). παρού: παρά.

Πέμπτη, 10 Ιουνίου 2010

ΕΛΠ 21 - ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2009

Θ.Ε. Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Φιλολογία

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009

Θέμα 1ο

Να προσδιορίσετε τις βασικές αρχές της ιστοριογραφίας των Ηροδότου, Θουκυδίδη και Πολυβίου, όπως αυτές διαφαίνονται στα προοίμια των ιστοριών τους. Ποιες ομοιότητες και βασικές διαφορές διακρίνετε μεταξύ τους;

Ο Ηρόδοτος από την Αλικαρνασσό εκθέτει εδώ τις έρευνές του, για να μην ξεθωριάσει με τα χρόνια ό,τι έγινε από τους ανθρώπους, μήτε έργα μεγάλα και θαυμαστά, πραγματοποιημένα άλλα από τους Έλληνες και άλλα από τους βαρβάρους, να σβήσουν άδοξα• ιδιαίτερα γίνεται λόγος για την αιτία που αυτοί πολέμησαν μεταξύ τους.

(προοίμιο, μτφρ. Δ.Ν. Μαρωνίτη)

Θουκυδίδης ο Αθηναίος, έγραψε την ιστορίαν του πολέμου μεταξύ των Πελοποννησίων και Αθηναίων. Την συγγραφήν αυτού ήρχισεν ευθύς εξ αρχής της εκρήξεώς του, διότι προείδεν ότι θ’ απέβαινε μεγάλος και περισσότερον αξιομνημόνευτος από κάθε προηγούμενον πόλεμον, και εσυμπέρανε τούτο από το γεγονός ότι αμφότερα τα κράτη κατήρχοντο εις αυτόν, ενώ ευρίσκοντο εις την ακμήν της παντός είδους στρατιωτικής δυνάμεώς των, και ότι έβλεπε τους λοιπούς Έλληνας είτε τασσομένους αμέσως, είτε διανοουμένους τουλάχιστον να ταχθούν προς το εν ή το άλλο μέρος.

(Ιστορίαι 1.1.1, μτφρ. Ελ. Βενιζέλου)

Aν οι προηγούμενοι ιστοριογράφοι δεν είχαν επαινέσει την Ιστορία, θα ήταν ίσως αναγκαίο να παρακινώ κάθε άνθρωπο να διαλέγει για μελέτη και να επιδοκιμάζει πραγματείες όπως αυτή εδώ, αφού τίποτε δεν διορθώνει ευκολότερα τους ανθρώπους όσο η γνώση του παρελθόντος. Όμως όχι λίγοι ούτε με δυο λόγια, μα όλοι οι ιστοριογράφοι, για να μιλήσω γενικά, αρχίζουν και τελειώνουν με αυτό. Λένε δηλαδή πως η γνώση της Ιστορίας είναι η πιο σωστή παιδεία και προπόνηση για την πολιτική δράση, και η μνήμη των συμφορών, που βρήκαν ξαφνικά τους άλλους, μας διδάσκει με τρόπο μοναδικά χειροπιαστό να υποφέρουμε γενναία τις μεταβολές της τύχης. Είναι όμως φανερό πως κανένας δεν θα θεωρούσε σωστό να λέει τα ίδια πράγματα, που έχουν κιόλας διατυπωθεί ωραία από πολλούς ‒και πιο πολύ εγώ. Άλλωστε είναι τόσο απίστευτα τα γεγονότα που αποφάσισα να εξιστορήσω, ώστε από μόνα τους αποτελούν αρκετή πρόκληση και παρόρμηση για όλους, νέους και γέρους, να μελετήσουν το ιστορικό μου έργο. Γιατί ποιος άνθρωπος είναι τόσο ελαφρόμυαλος ή πνευματικά οκνός, που να μη θέλει να μάθει πώς και από τι λογής πολίτευμα νικήθηκαν σχεδόν όλα τα έθνη της οικουμένης σε διάστημα μικρότερο από πενήντα τρία χρόνια και βρέθηκαν κάτω από τη ρωμαϊκή κυριαρχία, πράγμα μοναδικό στην ιστορία; Και ποιος είναι τόσο παθιασμένος με άλλα θεάματα ή μελέτες, ώστε να θεωρήσει σπουδαιότερο κάτι άλλο παρά τη γνώση των γεγονότων αυτών;

(Ιστορίαι 1.1.1-6, μτφρ. Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλου)

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες)


Θέμα 2ο

Ποια είναι τα είδη της αρχαίας ελληνικής λυρικής ποίησης; Να αναφέρετε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καθενός σημειώνοντας τουλάχιστον δύο εκπροσώπους για κάθε είδος.

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες).


Θέμα 3ο

Να σχολιάσετε τους παρακάτω όρους σε 3-5 περίπου σειρές τον καθένα:

Δις κατηγορούμενος, Τηλεμάχεια, επιδεικτικοί λόγοι, ψυχωφελείς διηγήσεις, ελληνιστική Κοινή

(2,5 μονάδες/ 0,5 ο κάθε όρος)


Θέμα 4ο

Τι γνωρίζετε γενικά για τον κανόνα ως είδος της βυζαντινής υμνογραφίας και τα χαρακτηριστικά του; Για ποιους λόγους αντικατέστησε το κοντάκιο και ποιοι ήταν οι σημαντικότεροι εκπρόσωποι του είδους;

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες)



ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009


Θέμα 1ο

α) Οι παρακάτω στίχοι ανήκουν στην απάντηση του Έκτορα στα λόγια της γυναίκας του Ανδρομάχης λίγο πριν ξεκινήσει για τη μάχη. Ποια στοιχεία του ηρωικού κώδικα αξιών εντοπίζετε στο απόσπασμα;

440

445

450

455 Της αποκρίθηκεν αμέσως ο μέγας κορυθαίολος Έκτωρ:

«Όλα που λες, γυναίκα, είναι και μέλημα δικό μου• κι όμως

αισχύνομαι τους Τρώες, τις Τρωάδες με τον μακρόσυρτό τους πέπλο,

αν είναι να φανώ δειλός, για ν’ αποφύγω τον κίνδυνο της μάχης.

Αλλά κι η ίδια μου η καρδιά το θέλει, έτσι που έμαθα

να δείχνομαι γενναίος, και πάντα πρώτος με τους Τρώες

να μάχομαι, να υπερασπίζομαι το κλέος του πατέρα μου,

και το δικό μου κλέος.

Ωστόσο τώρα το βλέπω καθαρά, το προαισθάνονται ψυχή και νους•

έρχεται η μέρα που θα χαθεί η άγια Τροία,

ο Πρίαμος και ο λαός του εμπειροπόλεμου Πριάμου.

Κι όμως δεν με πονεί τόσο η τύχη που θα βρει τους Τρώες,

μήτε τη μάνα μου Εκάβη, τον Πρίαμο τον ίδιο

που τώρα βασιλεύει, μήτε τ’ αδέλφια μου, γενναία και πολλά,

όταν θα κυλιστούν στη σκόνη απ’ τον εχθρό μας σκοτωμένα•

όσο πονώ για σένα, που κάποτε χαλκοντυμένος

Αχαιός μαζί του θα σε σέρνει δακρυσμένη, που θα σε κάνει σκλάβα,

μια ελεύθερη.

(Ιλιάδα Ζ 440-455, μτφρ. Δ. Ν. Μαρωνίτης)


β) Τι γνωρίζετε για τους αφηγηματικούς τρόπους και τις τεχνικές των ομηρικών επών;

Η απάντηση και για τα δύο ερωτήματα να μην υπερβαίνει τις 30 σειρές

(3 μονάδες, 1,5 για κάθε ερώτημα)


Θέμα 2ο

Ποια είναι τα γνωρίσματα της ποίησης του Καλλίμαχου;

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες)


Θέμα 3ο

Να σχολιάσετε τους παρακάτω όρους σε 3-5 περίπου σειρές τον καθένα:

επιστολάρια, Βίοι παράλληλοι, Ίαμβος γυναικών, Κύρου παιδεία

(2 μονάδες/ 0,5 ο κάθε όρος)


Θέμα 4ο

Τι γνωρίζετε για το ποίημα του 12ου αιώνα που είναι γνωστό με το όνομα Σπανέας; Ποια άλλα έργα της ίδιας εποχής ανήκουν στη δημώδη μεσαιωνική γραμματεία;

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες)

ΕΛΠ 21 - ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2008

Θ.Ε. Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Φιλολογία

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

Θέμα 1ο

Τι έπρεπε να κάνει η πόλη, Αισχίνη, όταν έβλεπε τον Φίλιππο να επιδιώκει για τον εαυτό του την εξουσία και τυραννία των Ελλήνων; Ή τι έπρεπε να συμβουλεύει ή να προτείνει ένας σύμβουλος στην Αθήνα (γιατί και αυτό είναι πολύ σημαντικό), ο οποίος γνώριζα μεν καλά ότι ανέκαθεν καθ’ όλον τον χρόνο, μέχρι τη στιγμή που ανέβηκα ο ίδιος στο βήμα, η πατρίδα αγωνιζόταν για τα πρωτεία, την τιμή και τη δόξα, και είχε θυσιάσει περισσότερα χρήματα και ζωές για την τιμή και το κοινό συμφέρον απ’ όσα θυσίασε ο κάθε άλλος Έλληνας χωριστά για τα δικά του συμφέροντα; Έβλεπα δε ότι ο ίδιος ο Φίλιππος, τον οποίο πολεμούσαμε, για την απόκτηση της αρχής και της δυναστείας είχε χάσει το ένα του μάτι, είχε σπάσει την κλείδα της ωμοπλάτης και είχε ανάπηρο το ένα χέρι και πόδι, περιφρονώντας κάθε μέρος του σώματός του, που ήθελε να του αφαιρέσει η τύχη, ώστε να ζει στο εξής με τιμή και δόξα; Και βεβαίως ούτε τούτο θα τολμούσε κανείς να πει, ότι στον Φίλιππο που ανατράφηκε στην Πέλλα, τοποθεσία μικρή και άσημη, ταίριαζε να γεννηθεί μέσα του τόσο μεγάλη φιλοδοξία, ώστε να αποκτήσει την επιθυμία να γίνει κυρίαρχος των Ελλήνων και να βάλει στον νου του αυτή την ιδέα. Σε σας όμως που είστε Αθηναίοι, και που κάθε μέρα και στους λόγους που εκφωνούνται και στα δημόσια θεάματα ακούτε και βλέπετε παντού πράγματα που σας υπενθυμίζουν την αρετή των προγόνων σας, να υπάρξει τόση μικροψυχία, ώστε αυτεπαγγέλτως και εθελουσίως να παραχωρήσετε στον Φίλιππο την ελευθερία σας.

Δημοσθένης, Περί του στεφάνου 66-68

Ποιες είναι οι απόψεις του Δημοσθένη για την πολιτική και τη στάση της Αθήνας, όπως παρουσιάζονται στο παραπάνω απόσπασμα, και ποιους τρόπους χρησιμοποιεί για να τις στηρίξει;

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες).


Θέμα 2ο

Να σχολιάσετε τους παρακάτω όρους σε 3-5 περίπου σειρές τον καθένα:

Λευκίππη και Κλειτοφών, παράβαση, πιττάκιον, Νέκυια

(2 μονάδες/ 0,5 ο κάθε όρος)


Θέμα 3ο

Να αναφέρετε τα κύρια χαρακτηριστικά και τις βασικές εξελίξεις που παρατηρούνται κατά την ελληνιστική εποχή στα γράμματα και τις επιστήμες.

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες).


Θέμα 4ο

α) Ποια είναι η προσφορά του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου στα βυζαντινά γράμματα;

β) Τι γνωρίζετε για τη δομή και την πατρότητα του Ακάθιστου ύμνου;

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 15 σειρές για κάθε ερώτημα (3 μονάδες συνολικά /1,5 μονάδα ανά ερώτημα).



ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008


Θέμα 1ο

Αφού διαβάσετε το προοίμιο των Αργοναυτικών του Απολλωνίου του Ροδίου και το προοίμιο της Οδύσσειας, να επισημάνετε τις ομοιότητες και διαφορές στον τρόπο πραγμάτευσης του επικού θέματος, λαμβάνοντας υπ’όψιν τη διαφορετική εποχή σύνθεσης των δύο επών.

Από εσένα παίρνω έμπνευση, Φοίβε Απόλλωνα, να θυμηθώ τις δόξες παλιών αντρών, όταν ξεκίνησαν να πάνε στο ανοιχτό πέλαγος του Πόντου και στους Μαύρους Βράχους την όμορφη «Αργώ»! Κι αυτό, μετά από διαταγή του Βασιλιά Πελία, για να φέρουν το χρυσόμαλλο δέρμα!

(Αργοναυτικά 1.1-4, μτφρ. Α.Δ. Βόλτης)


Τον άντρα τον πολύτροπο πες μου, θεά, που χρόνια

παράδερνε, σαν πάτησε της Τροίας τ’ άγιο κάστρο,

κι ανθρώπων γνώρισε πολλών τους τόπους και τη γνώμη

κι έπαθε πλήθος συμφορές στα πέλαγα, ζητώντας

πώς στην πατρίδα του άβλαβος να πάει με τους συντρόφους.

Μα κι έτσι αυτούς δε γλύτωσε, μ’ όσον καημό κι αν είχε.

Γιατί μονάχοι χάθηκαν από δικό τους κρίμα,

οι άσεβοι, που φάγανε τ’ Ουρανοδρόμου Ήλιου

τα βόδια και τους στέρησε του γυρισμού τη μέρα.

Πες τα από κάπου και σε μας, θεά, του Δία κόρη. (Οδύσσεια α 1-10, μτφρ. Ζ. Σιδέρης)


Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες).


Θέμα 2ο

Να βάλετε σε χρονολογική σειρά τους ακόλουθους συγγραφείς και να αναφέρετε το λογοτεχνικό είδος ή τα λογοτεχνικά είδη στα οποία ανήκει η εργογραφία τους:

Ιωάννης Δαμασκηνός, Αλκμάν, Αντιφών, Φιλόστρατος, Ξενοφών


Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 15 σειρές (2,5 μονάδες).


Θέμα 3ο

Να σχολιάσετε τους παρακάτω όρους σε 3-5 περίπου σειρές τον καθένα:

Εκκλησιαστική ιστορία, δημηγορίες, αστικά ειδύλλια, στερεότυπες εκφράσεις (formulae), Μενίππειοι διάλογοι

(2,5 μονάδες/ 0,5 ο κάθε όρος)


Θέμα 4ο

Προς κάποιον γραμματικό

Αν δεν σου έδινα με ευκολία τα χαρτιά, δεν θα μου τα επέστρεφες τόσο δύσκολα. Αλλά κι αν ακόμη τα επιστρέψεις μόλις και μετά βίας, και πάλι θα σου χρωστώ ευγνωμοσύνη για το μάθημα που μου διδάσκεις• μόνο δώσ’τα πίσω. Από τώρα και στο εξής έχοντας το πάθημα ως μάθημα, θα δανείζω με δυσκολία πράγματα σε άλλους, αλλά θα δανείζομαι εύκολα. Να’σαι καλά που καταντάς τους ανθρώπους Τίμωνες, μετατρέποντάς τους σε θηρία και διδάσκοντας τη λακωνική ξενοφοβία, το μίσος των Κυκλώπων και το ασυμβίβαστο. (Ιωάννη Τζέτζη Επιστολαί, μτφρ. Ι. Γρηγοριάδη)

Αφού μελετήσετε την παραπάνω επιστολή, να απαντήσετε στις ακόλουθες ερωτήσεις:

1) Σε ποιον τύπο των βυζαντινών επιστολών ανήκει και ποιους άλλους τύπους γνωρίζετε;

2) Ποια χαρακτηριστικά της βυζαντινής επιστολογραφίας εντοπίζετε στην παραπάνω επιστολή;


Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες συνολικά).

ΕΛΠ 21 - ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007

Θ.Ε. Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Φιλολογία

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2007

Θέμα 1ο

Α. Γλύκα η ζωή μας χωρίς τη χρυσήν Αφροδίτη δεν έχει.

Κάλλιο η ζωή μου ας σβηστεί, ξένα σα θα’ ναι για με,

ο έρωτας, τα ηδονικά του σμιξίματα, οι κρύφιες χαρές του,

που είναι της νιότης οι ανθοί, μα τόσο εφήμεροι, αλί,

και για γυναίκες και για άντρες….

Μίμνερμος, απ. 1 Diehl/West (μτφρ. Θρ. Σταύρου)


B. Για τ’ αγαθά του Γύγη δε σκοτίζομαι,

της τύχης έργα δεν εζήλεψα ποτέ,

και δε φθονώ, δε θέλω να’ μαι βασιλιάς,

είν’ όλα τούτα πέρ’ από τα μάτια μου.

Αρχίλοχος, απ. 22 Diehl=19 West (μτφρ. Σ. Μενάρδος)

Διαβάστε τα παραπάνω ποιήματα του Μίμνερμου και του Αρχίλοχου. Ποιες καινοφανείς απόψεις εμφανίζονται στα αποσπάσματα και πώς ερμηνεύονται σε σχέση με τις νέες εξελίξεις που διαμορφώνονται κατά την εποχή της λυρικής ποίησης;

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες).


Θέμα 2ο

α) Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι της σάτιρας του Αριστοφάνη;

β) Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά των επιγραμμάτων της ελληνιστικής περιόδου;

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 15 σειρές για κάθε ερώτημα (2,5 μονάδες συνολικά για το 2ο θέμα).


Θέμα 3ο

Να σχολιάσετε τους παρακάτω όρους σε 3 περίπου σειρές τον καθένα: δεινότης, ομηρικές παρομοιώσεις, ειδύλλιον, ειρμός, Ηθικά

(2,5 μονάδες/ 0,5 ο κάθε όρος)


Θέμα 4ο

Είδαμε στην έρημο και έναν άλλον ασκητή που λεγόταν Άμμων, πατέρα τριών χιλιάδων μοναχών, τους οποίους και ονόμαζε Ταβεννησιώτες, ανθρώπους μεγάλης αρετής. Φορούσαν μηλωτές, έτρωγαν με σκεπασμένο το πρόσωπο και με το κεφάλι κάτω, για να μη δη ο ένας τον άλλον και εφάρμοζαν πολλή σιωπή, ώστε να νομίζεις ότι ήταν στην πλήρη έρημο. Ο καθένας έκανε κρυφά την άσκησή του και μόνο για τον τύπο εκάθονταν στο τραπέζι, για να φαίνεται ότι τρώνε, και προσπαθούσαν ο ένας να κρύβεται απ’ τον άλλον. Άλλοι απ’ αυτούς έφερναν μόνο μια ή δύο φορές το χέρι στο στόμα με λίγο ψωμί ή ελιές ή άλλο φαγητό και, μόλις εδοκίμαζαν μια φορά το κάθε προσφάι, τους αρκούσε αυτή η τροφή. Άλλοι μασούσαν σιγά σιγά το ψωμί χωρίς να δίνουν προσοχή στους άλλους, για να κάνουν εγκράτεια. Όλα αυτά τα εθαύμαζα, όπως ταιριάζει, χωρίς να παραλείψω την ωφέλεια που βγαίνει απ’ αυτή τη διήγηση.

α) Να προσδιορίσετε σε ποιο είδος της αγιολογικής λογοτεχνίας ανήκει το παραπάνω κείμενο τεκμηριώνοντας την απάντησή σας.

β) Ποια άλλα είδη αγιολογικών κειμένων γνωρίζετε;

Η απάντηση και για τα 2 ερωτήματα να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές.

(2,5 μονάδες: 1,5 το πρώτο ερώτημα και 1 μονάδα το δεύτερο)



 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007


Θέμα 1ο

Η Οδύσσεια, αν και ανήκει στην ίδια επική παράδοση όπως η Ιλιάδα, είναι ένα διαφορετικό είδος ποιήματος. Σε τι οφείλεται η διαφοροποίηση αυτή;

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές (2,5 μονάδες).


Θέμα 2ο

Θέλοντες λοιπόν, ένεκα της επικρατούσης χρηματικής απορίας, να επιτύχουν οικονομίας, απέστειλαν ευθύς οπίσω τους Θράκας, οι οποίοι, καθυστερήσαντες, έφθασαν μετά την αναχώρησιν του Δημοσθένους, τάξαντες επί κεφαλής αυτών τον Διειτρέφην, όπως τους οδηγήσει, και παραγγείλαντες εις αυτόν, επειδή επρόκειτο να διέλθουν δια του Ευρίπου, να τους χρησιμοποιήσει, όπως προξενήσει κατά την διέλευσίν των, ό,τι βλάβας ημπορούσεν εις τους εχθρούς. Ο Διειτρέφης απεβίβασεν αυτούς εις το έδαφος της Τανάγρας, όπου προέβη εις εσπευσμένην λεηλασίαν. Το εσπέρας της αυτής ημέρας ανεχώρησεν εκ Χαλκίδος της Ευβοίας και διελθών τον Εύριπον, απεβιβάσθη εις την παραλίαν της Βοιωτίας, οπόθεν επί κεφαλής αυτών προήλασε κατά της Μυκαλησσού, επετέθη κατά τα ξημερώματα εναντίον της πόλεως, η οποία δεν είναι μεγάλη, και κατέλαβεν αυτήν αφρούρητον. Καθόσον οι κάτοικοι δεν εφαντάζοντο ποτέ ότι ημπορούσε κανείς να προελάσει τόσον πολύ εκ της θαλάσσης προς το εσωτερικόν, δια να τους επιτεθεί. Άλλωστε το τείχος ήτο ασθενές και εις μερικά μέρη είχε καταπέσει, ενώ εις άλλα ήτο χαμηλόν και εκτός τούτου μερικαί από τας πύλας αυτού ήσαν ανοικταί, λόγω του αισθήματος της ασφαλείας, υπό του οποίου κατείχοντο οι κάτοικοι. Οι Θράκες, εισορμήσαντες εντός της πόλεως, ήρχισαν λεηλατούντες τας οικίας και τους ναούς και φονεύοντες τους κατοίκους. Δεν εφείδοντο ουδενός, ούτε των γερόντων, ούτε των νεωτέρων, αλλ’ έσφαζαν κατά σειράν πάντας όσους συνήντων, και αυτά τα γυναικόπαιδα και αυτά ακόμη τα υποζύγια και κάθε έμψυχον πράγμα που έβλεπαν. Διότι οι Θράκες, καθώς όλοι οι πλέον βάρβαροι λαοί, είναι αιμοδιψείς, οσάκις δεν φοβούνται. Και εις την περίστασιν αυτήν, ο πανικός υπήρξε μέγας και ο όλεθρος ενέσκηψε υπό μυρίας μορφάς. Εισορμήσαντες οι εισβολείς μεταξύ άλλων και εντός ευρυχώρου σχολείου, οι νεαροί μαθηταί του οποίου προ μικρού είχαν εισέλθει εις αυτό, κατέσφαξαν αυτούς μέχρις ενός. Ουδέποτε μεγαλυτέρα συμφορά επέπεσεν επί ολοκλήρου πόλεως, ουδέποτε πλέον απροσδόκητος και τρομερά από αυτήν. (Θουκυδ. 7.29.4-5, μετάφραση Ελ. Βενιζέλου)

Στην παραπάνω περικοπή ο Θουκυδίδης αναφέρεται στη σφαγή του άμαχου πληθυσμού στη Μυκαλησσό της Βοιωτίας από Θράκες μισθοφόρους, οι οποίοι είχαν αποστρατευθεί από τους Αθηναίους. Να σχολιάσετε αυτή την περικοπή εστιάζοντας στις συνέπειες του πολέμου όπως τις εκθέτει ο ιστορικός.

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 15 σειρές (2,5 μονάδες).


Θέμα 3ο

Να σχολιάσετε τους παρακάτω όρους σε 3 περίπου σειρές τον καθένα: Ορέστεια, Εταιρικοί διάλογοι, λεπτόν, Αιθιοπικά, επιστολάρια

(2,5 μονάδες/ 0,5 ο κάθε όρος)


Θέμα 4ο

Τι γνωρίζετε για το έργο του Προκοπίου;

Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 15 σειρές (2,5 μονάδες).

Τετάρτη, 9 Ιουνίου 2010

ΕΛΠ 21 - ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2006

Θ.Ε. Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Φιλολογία

Εξεταστική Ιουνίου 2006


Θέμα 1ο

Ποια ιδεολογία εκφράζουν οι Επίνικοι του Πινδάρου και ποια η τυπική τους δομή;

(Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 15 σειρές)

(μονάδες 2)


Θέμα 2ο


20

21 Ούτε ένα στάδιο δεν είχα ανέβει και η σελήνη «Μένιππε», μου λέει με φωνή γυναίκας, «σε παρακαλώ, μπορείς να με διευκολύνεις σε κάτι με τον Δία;» «Γιατί όχι;» της απάντησα, «φτάνει να μην είναι κάτι βαρύ που πρέπει να το μεταφέρω». «Μια απλή παραγγελία θα μεταφέρεις», είπε εκείνη, «μια παράκληση από μένα προς τον Δία• γιατί έχω απαυδήσει πιά, Μένιππε, ν’ακούω τα πολλά και φοβερά από τους φιλοσόφους που άλλη δουλειά δεν έχουν παρά να ασχολούνται συνεχώς μαζί μου, ποια είμαι, πόσο μεγάλη και για ποιο λόγο γίνομαι ημικυκλική ή μηνίσκος. Άλλοι απ’αυτούς λένε πως κατοικούμαι, άλλοι πως κρέμομαι πάνω από τη θάλασσα σαν καθρέφτης κι άλλοι ό,τι φανταστεί ο καθένας τους, εκείνο μου προσάπτουν. Τελευταία μάλιστα έφτασαν να πουν ότι και το φως μου ακόμα δεν είναι γνήσιο, αλλά είναι κλοπιμαίο κι έρχεται από πάνω, από τον ήλιο, και άλλο δεν κοιτάζουν παρά πώς θα με βάλουν να μαλώσω με τον αδελφό μου, σαν να μην τους έφταναν όσα έχουν πει για τον ίδιο τον Ήλιο, πως τάχα είναι πέτρα και πυρωμένο σίδερο.

Κι όμως, πόσα και πόσα δεν ξέρω εγώ γι’αυτούς, πράξεις αισχρές και κατάπτυστες που κάνουν τη νύχτα εκείνοι που την ημέρα εμφανίζονται σοβαροί και ανδροπρεπείς, επιβλητικοί στο βλέμμα και στη μορφή, καμάρι των απλών πολιτών. Εγώ βέβαια δεν λέω λέξη, κι ας βλέπω όλ’αυτά• γιατί δεν θεωρώ πρέπον να αποκαλύψω και να βγάλω στο φως τις νυκτερινές εκείνες ενασχολήσεις και την παρασκηνιακή ζωή του καθενός• ακόμα κι αν δω κάποιον να μοιχεύεται ή να κλέβει ή να αποτολμά οτιδήποτε άλλο από εκείνα που ευνοεί περισσότερο η νύχτα, απλώνω στη στιγμή σύννεφο και σκεπάζω το πρόσωπό μου για να μη δείξω στον κόσμο γέρους ανθρώπους να ντροπιάζουν την αρετή και το μακρύ τους γένι. Εκείνοι όμως καθόλου δεν διστάζουν να με κατασπαράζουν με τα λόγια τους και να με προσβάλλουν με κάθε τρόπο, ώστε, μα τη Νύχτα, πολλές φορές σκέφτηκα να μεταναστέψω όσο γίνεται μακρύτερα για να γλιτώσω από την κακογλωσσιά τους.

Θυμήσου λοιπόν να διαβιβάσεις όλ’αυτά στον Δία και να προσθέσεις ότι μου είναι αδύνατο να μείνω στη θέση μου, εκτός αν εκείνος εξοντώσει τους φυσικούς και φιμώσει τους διαλεκτικούς και ανασκάψει τη Στοά και πυρπολήσει την Ακαδημία και σταματήσει τις συζητήσεις στους Περιπάτους• μόνο έτσι θα πάψουν να με μετράνε καθημερινά και θα μπορέσω να βρώ ησυχία.»

Λουκιανού Ικαρομένιππος ή Υπερνέφελος §§ 20-21 (μετάφραση Αλόη Σιδέρη)

α) Καταδείξτε βασικά χαρακτηριστικά της τέχνης του Λουκιανού που ανιχνεύονται στο παραπάνω απόσπασμα.

β) Σε ποιες κατηγορίες ταξινομούνται τα έργα του Λουκιανού;

(Η απάντηση να μην υπερβαίνει τη μία σελίδα συνολικά)

(μονάδες 3 / η κάθε ερώτηση 1,5)


Θέμα 3ο

Να σχολιάσετε τους παρακάτω όρους σε τρεις περίπου σειρές τον καθένα:

Ομηρική γλώσσα, Ανακρεόντεια, Αίτια, Παλατινή Ανθολογία, Μηναία.

(μονάδες 2,5 / ο κάθε όρος 0,5)


Θέμα 4ο

Προοίμιο της Χρονογραφίας

Ο μακαριότατος αββάς Γεώργιος, άνδρας ελλογιμότατος και πολυμαθέστατος (που έγινε και Σύγκελλος στα χρόνια του αγιότατου πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ταρασίου), αφού διάβασε πολλούς ιστορικούς και χρονογράφους κι αφού έκανε έρευνα πάνω στα έργα τους, έγραψε μια σύντομη χρονογραφία από την εποχή του Αδάμ μέχρι την εποχή του βασιλιά Διοκλητιανού του διώκτη των χριστιανών. Και τις χρονολογίες, αφού λεπτομερώς εξέτασε, με μεγάλη ακρίβεια κατέγραψε και τις διαφωνίες μεταξύ των συγγραφέων συμβίβασε και αποκατέστησε και συνέταξε, όπως κανένας άλλος συγγραφέας πριν από αυτόν, τους βίους των αρχαίων βασιλιάδων κάθε έθνους και τους χρονολόγησε. Όσο του ήταν δυνατόν συμπεριέλαβε και τους αρχιερείς των οικουμενικών θρόνων, (της Ρώμης εννοώ και της Κωνσταντινούπολης, της Αλεξάνδρειας, της Αντιόχειας και των Ιεροσολύμων), ορθοδόξους και αιρετικούς και επακριβώς τους χρόνους της ιερατείας τους. Επειδή όμως τον πρόλαβε ο θάνατος και δεν κατάφερε να ολοκληρώσει το σκοπό του αλλά – καθώς είπαμε και πιο πάνω- αποδήμησε εις κύριον υπηρετώντας την ορθόδοξη πίστη σε μένα -ως γνήσιο φίλο- άφησε το βιβλίο ατελείωτο και μου πρόσφερε αφορμή να συμπληρώσω ό,τι λείπει. Εγώ που δεν αγνοώ την αμάθειά μου και τον περιορισμένο λόγο μου ήθελα να παραιτηθώ από την προσπάθεια γιατί το έργο με ξεπερνούσε. Εκείνος όμως με ανάγκασε να το κάνω παρακαλώντας με να μην ολιγωρήσω και μείνει το έργο ημιτελές. Έτσι υπακούοντας σε κείνον ξεκίνησα ένα εγχείρημα που με υπερβαίνει, καταβάλλοντας πολύ μεγάλο κόπο. Γιατί πολλά βιβλία έψαξα και διάβασα για να γράψω αυτή τη χρονογραφία που ξεκινάει από την εποχή του Διοκλητιανού και φθάνει ως τη βασιλεία του Μιχαήλ και του γιου του του Θεοφύλακτου και περιγράφει τις βασιλείες και τις πράξεις των πατριαρχών και τους χρόνους που έγιναν όλα αυτά. Και δεν τα σύνταξα από μόνος μου αλλά τα σταχυολόγησα από αρχαίους ιστοριογράφους και ρήτορες (λογογράφους) και τα έβαλα στη σειρά κατατάσσοντας τα γεγονότα της κάθε χρονιάς χωρίς να τα συγχέω. Για να γνωρίζουν οι αναγνώστες σε ποιο χρόνο βασιλείας του κάθε βασιλιά έγινε ποιο γεγονός πολεμικό ή σχετικό με την εκκλησία, πολιτικό, είτε σχετιζόμενο με το λαό, ή και οτιδήποτε άλλο.

(Θεοφάνης, εκδ. B.G.Niebuhr [CFHB], 1839, I.3-5)

Παραβλέποντας τη χρήση του όρου «χρονογραφία» μέσα στο κείμενο, πώς θα αναγνωρίζατε στο παραπάνω προοίμιο την πρόθεση του συγγραφέα να συγγράψει χρονογραφία και όχι ιστορία;

(Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 15 σειρές)

(μονάδες 2,5 )



ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006


Θέμα 1ο

Είσαι της γνώμης ότι οι ρήτορες ομιλούν πάντοτε με σκοπό το καλύτερο, επιδιώκοντας τη βελτίωση των πολιτών μέσω των λόγων τους, ή και αυτοί, επιζητώντας την ευχαρίστηση των πολιτών και παραμελώντας το κοινό όφελος χάριν του ιδίου, συμπεριφέρονται στο λαό, όπως σε παιδιά, προσπαθώντας μόνο να τον ευχαριστήσουν αδιαφορώντας για το αν βελτιωθεί ή θα χειροτερεύσει;

(Πλάτων, Γοργίας 502e-503a, μτφρ. Ε. Αλεξίου)

Nα εντοπίσετε τη στάση του Πλάτωνος απέναντι στη ρητορική, όπως αυτή διαφαίνεται στο παραπάνω απόσπασμα.

(Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 15 σειρές)

(μονάδες 2)


Θέμα 2ο

105. Ύπουλος ο Φθόνος ψιθύρισε στο αυτί του Απόλλωνα:

106. "θαυμάζω τον ποιητή που το τραγούδι του είναι θάλασσα πλατιά".

107. Του Φθόνου ο Απόλλωνας κατάφερε κλωτσιά και είπε:

108. "μέγας ο ρους του ασσυριακού ποταμού, αλλά με τα νερά του

109. παρασέρνει πλήθος λύματα και ρύπους.

110. Κι η προσφορά των Μελισσών στη Δήμητρα δεν είναι ύδωρ

111. κοινό αλλά πηγής καθαρής και άχραντης ανάβλυσμα

112. ιερό, ολίγο στάλαγμα, τέλειο απόσταγμα".

(Καλλίμαχος, Ύμνος στον Απόλλωνα, μτφρ. Θ.Δ. Παπαγγελής)


α) Προσδιορίστε και αναπτύξτε τις βασικές αρχές της καλλιμαχικής τέχνης, όπως συνοψίζονται σε αυτούς τους στίχους.

Β) Ποια είναι τα κυριότερα ποιητικά έργα του Καλλίμαχου;

(Η απάντηση να μην υπερβαίνει τη μία σελίδα συνολικά)

(μονάδες 3 /το κάθε ερώτημα 1,5)


Θέμα 3ο

Πότε μπορεί να χρονολογηθεί η Αρχική Σύνταξη του Διγενή Ακρίτη και ποιες είναι οι πιθανές ιστορικές συγκυρίες που τον γέννησαν;

(Η απάντηση να μην υπερβαίνει τις 20 σειρές)

(μονάδες 2,5 )


Θέμα 4ο

Να σχολιάσετε τους παρακάτω όρους σε τρεις περίπου σειρές τον καθένα:

Έργα και Ημέραι, δημηγορίες, ασιανισμός, Οκτώηχος, πολιτικός στίχος.

(μονάδες 2,5 / ο κάθε όρος 0,5)

ΕΛΠ 21 - ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2005

Θ.Ε. Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Φιλολογία

Εξεταστική περίοδος Ιουνίου 2005


Θέμα 1ο


Α. και θα πεθάνεις• κι ύστερα θα σε ξεχάσουν όλοι•

κανένα τριαντάφυλλο από την Πιερία

ποτέ σου δε σε στόλισε• χλωμή θα τριγυρίζεις

στον Άδη μέσα, άγνωστη, μεσ’ στων νεκρών το πλήθος

Σαπφώ, απ. 55 Lobel – Page


Ο Ηρόδοτος από την Αλικαρνασσό εκθέτει εδώ τις έρευνές του, για να μη ξεθωριάζει με τα χρόνια ό,τι έγινε από τους ανθρώπους, μήτε έργα μεγάλα και θαυμαστά, πραγματοποιημένα άλλα από τους Έλληνες και άλλα από τους βαρβάρους, να σβήσουν άδοξα• ιδιαίτερα γίνεται λόγος για την αιτία που αυτοί πολέμησαν μεταξύ τους.

Ηρόδοτος, Ιστοριών προοίμιο


Μελετήστε τα παραπάνω κείμενα. Ποια είναι η κοινή θεματική των δύο κειμένων και πώς αντιμετωπίζει ο καθένας το θέμα αυτό; Πού οφείλονται οι διαφοροποιήσεις;

(μονάδες 2,5)


Β.

Τα πρόσωπα και τα γεγονότα της περσικής ιστορίας και η σχέση Ελλήνων – Περσών έχουν απασχολήσει αρκετούς έλληνες ιστορικούς της κλασικής εποχής. Εντοπίστε τη θεματολογία αυτή σε έργα του Ξενοφώντα και σχολιάστε με συντομία τον χαρακτήρα των έργων αυτών.

(Η απάντηση δεν θα υπερβαίνει τη μια σελίδα)

(μονάδες 2,5)


Θέμα 2ο

Α.

Όλα όσα συνέβησαν ως τις μέρες μας στο γένος των Ρωμαίων κατά τη διάρκεια των πολέμων τα έχω διηγηθεί συνδέοντάς τα πάντοτε με το χρόνο και τον τόπο στον οποίο διαδραματίστηκαν. Από δω και πέρα όμως δεν θα συνθέσω την εξιστόρηση με τον ίδιο τρόπο. Εδώ θα καταγραφούν με κάθε λεπτομέρεια όλα όσα έτυχε να συμβούν σε κάθε σημείο της ρωμαϊκής επικράτειας. Ο λόγος είναι ότι ήταν αδύνατο να καταγραφούν οι πράξεις με τον πρέποντα τρόπο όσο οι αυτουργοί τους ήταν ακόμα στη ζωή, γιατί, αν με ανακάλυπταν, δεν θα μπορούσα να γλιτώσω από τον πιο οικτρό θάνατο και δεν μπορούσα να είμαι σίγουρος ούτε καν για την ασφάλεια των πιο στενών μου συγγενών. Αλλά και σε πολλές περιπτώσεις αναγκάστηκα να αποκρύψω τις αιτίες των γεγονότων που έχω αναφέρει στα προηγούμενα βιβλία μου. Θα χρειαστεί λοιπόν, στο σημείο αυτό της ιστορίας μου, να αποκαλύψω όχι μόνο όσα έχω προηγουμένως παρασιωπήσει, αλλά και τις αιτίες των γεγονότων που ήδη ανέφερα. Ωστόσο, καθώς τώρα πρόκειται να αποδυθώ σ’ έναν διαφορετικό αγώνα, δύσκολο και φοβερά άνισο, καθώς έχει να κάνει με τα έργα και τις ημέρες του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας, αισθάνομαι να τρέμω από το φόβο μου…

Αναγνωρίστε τον συγγραφέα του παραπάνω αποσπάσματος, σχολιάστε το περιεχόμενό του και κατατάξτε το ειδολογικά.

(Η απάντηση δεν θα υπερβαίνει τη μια σελίδα)

(μονάδες 2,5)


Β. Σε τι αναφέρονται οι παρακάτω όροι – τίτλοι. Ο σχολιασμός σας δεν θα υπερβαίνει τις 5 σειρές για κάθε όρο - τίτλο:

λογότυποι, γοργίεια σχήματα, Πυθιόνικοι, στιχηρόν, Εκάλη

(μονάδες 2,5 / ο κάθε όρος 0,5)



 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ: 10-7-2005


Θέμα 1ο

Α.

"Κροῖσε, ἐμένα λοιπὸν ποὺ ξέρω καλὰ ὅτι ὁ θεὸς εἶναι ὅλος φθόνο καὶ τοῦ ἀρέσει νὰ φέρνη τὰ ἄνω κάτω, μὲ ρωτᾶς γιὰ τὰ ἀνθρώπινα πράγματα. [32.2] Στὸ μάκρος τῆς ζωῆς του ἔχει κανεὶς πολλὰ νὰ δῆ ποὺ δὲ θὰ τά 'θελε, καὶ πολλὰ νὰ πάθη. […] Μὲ αὐτοὺς τοὺς ὅρους, Κροῖσε, ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕρμαιο τῆς τύχης. [32.5] Σ' ἐμένα βέβαια ἐσὺ φανερώνεσαι νὰ ἔχης πολλὰ πλούτη καὶ νὰ εἶσαι βασιλιὰς πολλῶν ἀνθρώπων. Ὅμως ἐκεῖνο ποὺ ρωτᾶς ἀκόμη δὲν εἶμαι σὲ θέση νὰ τὸ πῶ, πρὶν μάθω πὼς εἶχες καλὰ τέλη. Γιατὶ δὲν εἶναι ἀσφαλῶς πιὸ εὐτυχισμένος ὁ πολὺ πλούσιος ἀπὸ ἐκεῖνον ποὺ ἔχει τὸ καθημερινό του, ἐκτὸς κι ἂν τοῦ μείνη ἡ τύχη πιστὴ και τελιεώση τη ζωή του μέσα σὲ ὅλα τὰ ἀγαθά του. Γιατὶ ὑπάρχουν ζάπλουτοι ἄνθρωποι, δυστυχισμένοι ὅμως, καὶ ἄλλοι μὲ μετρημένα ἀγαθά, ἀλλὰ εὐτυχεῖς. [32.6] Ὁ πολὺ πλούσιος, δύστυχος ὅμως, σὲ δύο σημεῖα μόνον ξεπερνᾶ τὸν εὐτυχισμένο, ἐνῶ αὐτὸς τὸν πλούσιο καὶ δυστυχισμένο σὲ πολλά. Ὁ πρῶτος ἔχει πιὸ πολλὰ μέσα νὰ ἱκανοποιήσει τὶς ἐπιθυμίες του, καὶ γιὰ νὰ σηκώση μιὰ συμφορὰ μεγάλη ποὺ τὸν βρῆκε, περισσότερη δύναμη. Ὅμως ὁ ἄλλος τὸν ξεπερνᾶ στὰ ἀκόλουθα σημεῖα: τὴ συμφορὰ καὶ τὶς ἐπιθυμίες του δὲν ἔχει ὅμοια δύναμη νὰ τὶς βαστάξη, ἀπὸ αὐτὰ ὅμως τὸν προστατεύει ἡ εὐτυχία· οὔτε σακάτης εἶναι οὔτε ἄρρωστος οὔτε συφοριασμένος, ἀλλὰ καλότεκνος, ὡραῖος. [32.7] Καὶ ἂν πλάι σ' αὐτὰ τύχη νὰ ἔχη καὶ καλὰ τέλη στὴ ζωή του, ἔ αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος ποὺ ζητᾶς, ὁ ἄξιος νὰ ὀνομάζεται εὐτυχισμένος. Πρὶν ὅμως πεθάνη κάποιος, πρέπει νὰ διστάζη κανεὶς καὶ νὰ μὴν τὸν λέη εὐτυχισμένο, ἀλλὰ πὼς τοῦ χαμογελᾶ ἡ τύχη. [32.8] Γιατὶ ὅλα αὐτὰ ποὺ εἴπαμε, νὰ βρεθοῦν συγκεντρωμένα σὲ ἕναν ἄνθρωπο εἶναι ἀδύνατο, ὅπως καμιὰ χώρα δὲν εἶναι αὐτάρκης παράγοντας ὅ,τι τῆς χρειάζεται, ἀλλὰ ἄλλα ἀγαθὰ τὰ ἔχει καὶ ἄλλα τῆς λείπουν· ἐκείνη ποὺ θὰ τύχη νὰ ἔχη τὰ πιὸ πολλὰ ἀγαθά, αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ καλύτερη. Ἔτσι καὶ τοῦ ἀνθρώπου ἡ ὕπαρξη, μία πρὸς μία, καμία δὲν εἶναι αὐτάρκης. [32.9] Γιατὶ τὸ ἕνα τὸ ἔχει, τὸ ἄλλο τῆς λείπει. Καὶ ὅποιος τύχει, ὅσο ζῆ, νὰ ἔχη τὰ πιὸ πολλὰ ἀγαθά, κι ὕστερα νὰ βρῆ καὶ καλὰ τέλη στὴ ζωή του, αὐτὸς γιὰ μένα, βασιλιά, ἀξίζει νὰ φέρνη τὸν τίτλο αὐτόν. Πρέπει λοιπὸν σὲ κάθε πράγμα νὰ ἐξετάζουμε τὸ τέλος του, ποῦ θὰ βγῆ. Γιατὶ πολλοὺς βέβαια ὁ θεὸς τοὺς ἄφησε γιὰ λίγο νὰ γευθοῦν τὴν εὐτυχία, κι ὕστερα τοὺς γκρέμισε κάτω συνθέμελα".

Ηροδότου Ιστοριών Α 32


Στο παραπάνω κείμενο εντοπίστε τα στοιχεία της ιστορικής σκέψης του Ηροδότου.

(Η απάντηση δεν θα υπερβαίνει τη μια σελίδα)

(μονάδες 2,5)


Β.

Να αναφέρετε και να σχολιάσετε σύντομα τα χαρακτηριστικά της ελληνιστικής ποίησης.

(Η απάντηση δεν θα υπερβαίνει τη μια σελίδα)

(μονάδες 2,5)


Θέμα 2ο

Α. Εμφάνιση και ανάπτυξη της δημώδους βυζαντινής λογοτεχνίας.

(Η απάντηση δεν θα υπερβαίνει τη μια σελίδα)

(μονάδες 2,5)


Β.

Σε τι αναφέρονται οι παρακάτω όροι – τίτλοι. Ο σχολιασμός σας δεν θα υπερβαίνει τις 5 σειρές για τον κάθε όρο - τίτλο:

Γυναικών Κατάλογος (Ηοίες), παρεκβάσεις, Λακεδαιμονίων πολιτεία, καταβασία, ριμάδα

(μονάδες 2,5 / ο κάθε όρος 0,5)

ΕΛΠ 21 - ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2004

Θ.Ε. Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Φιλολογία

Εξεταστική περίοδος Ιουνίου 2004


Θέμα 1ο

Αναφέρετε

Α. τους δυο θεματικούς κύκλους που διέκρινε η έρευνα στο θεματικό υλικό της Οδύσσειας

Β. τρία στοιχεία αφηγηματικών τρόπων και τεχνικής στη σύνθεση των ομηρικών επών. Περιγράψτε σύντομα το καθένα από αυτά. (Μονάδες Α: 16, Β: 9)


Θέμα 2ο

Να σχολιάστε τους παρακάτω όρους σε τρεις περίπου σειρές τον καθένα:

παρθένεια, λογογράφοι, συναξάριον, Β Σοφιστική

(Μονάδες 20)


Θέμα 3ο

Σαν πoιο άφησα στη μέση απ’ όσα μ΄ έκαμαν

να συγκαλέσω το λαό στη σύναξη;

Μπρος στου Καιρού το δικαστήριο μάρτυρα

άριστον έχω την τρανή μητέρα εγώ

των θεών του Ολύμπου, τούτη δω τη μαύρη Γη,

που πάνωθέ της πέτρες σήκωσα πολλές,

χρεών σημάδια• σκλάβα πρώτα αυτή ‘τανε

και τώρα λεύτερη είναι. Κι Αθηναίους πολλούς,

που δίκια ή άδικα είχαν πουληθεί μακριά,

στη θεόχτιστη πατρίδα τους ξανάφερα.

Άλλοι, που χρέη αβάσταχτα τους πιέζανε,

μόνοι είχαν φύγει και, γυρνώντας δω κι εκεί,

την αττική τους γλώσσα είχαν ξεχάσει πια,

κι απ΄της σκλαβιάς άλλοι υπόφεραν τη ντροπή

εδώ στον τόπο, μπρος στο αγρίεμα τρέμοντας

των αφεντάδων. Όλους τους λευτέρωσα.

Και βία μαζί και δίκιο συνταιριάζοντας

τα ‘φερα τούτα εγώ ως την άκρη δυνατά,

έτσι όπως είχα τάξει. Νόμους όρισα

ίδιους για τους μεγάλους και για τους μικρούς

το δίκιο δρόμο στον καθένα δείχνοντας.

Αν τη βουκέντρα κάποιος άλλος έπιανε,

άνθρωπος φιλοχρήματος, κακόβουλος,

αντίς για με, το λαό δεν θα τον δάμαζε•

γιατί αν παραδεχόμουν όσα θ’ άρεσε

σ’αυτούς εδώ να πάθουνε οι αντίπαλοι

κι όσα για τούτους βάζαν οι άλλοι με το νου,

η πόλη απ’ άντρες πλήθος θα ‘μενε ορφανή.

Γι αυτό άμυνα κρατούσα απ’ όλες τις μεριές,

λύκος ζωσμένος από σκυλολόι πυκνό


Διαβάστε το παραπάνω απόσπασμα. Αναφέρετε το όνομα του συγγραφέα, το γραμματειακό είδος στο οποίο εντάσσεται και πείτε σε ποια γεγονότα αναφέρεται. Αποδώστε σύντομα τις πολιτικές και κοινωνικές πεποιθήσεις που προβάλλει ο ποιητής. (Μονάδες 30)


Θέμα 4ο

Βασικές διαφορές μεταξύ βυζαντινής ιστοριογραφίας και χρονογραφίας. Δώστε δύο εκπροσώπους από το κάθε είδος.


(Μονάδες 25)



Θέματα Επαναληπτικών Εξετάσεων Ιουνίου 2004



Θέμα 1ο

Α. Δώστε τις βασικές αρχές που δικαιολογούν τη θεωρία της προφορικής δημιουργίας και διάδοσης των ομηρικών επών

Β. Δώστε το βασικό χαρακτηριστικό που προσδιορίζει το ύφος των ομηρικών επών

(Μονάδες Α: 16, Β: 9)



Θέμα 2ο

Να σχολιάστε τους παρακάτω όρους σε τρεις περίπου σειρές τον καθένα

προσόδιο, νουβέλα, μενίππειοι διάλογοι, Χριστός Πάσχων

(Μονάδες 20)



Θέμα 3ο

Η 2η παράγραφος από το κείμανο των Ελληνικών του Ξενοφώντα (σ. 401)


Αναφέρετε τον συγγραφέα, τον τίτλο, το γραμματειακό είδος στο οποίο ανήκει το απόσπασμα και σε ποια ιστορική περίοδο αναφέρεται.

Εντοπίστε ένα επιχείρημα που κατά τη γνώμη σας δικαιολογεί ή δεν δικαιολογεί τη δράση του Αλκιβιάδη.

(Μονάδες 30)



Θέμα 4ο


Ποια είναι τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της δημώδους βυζαντινής γραμματείας και σε ποια ιστορική περίοδο αυτή αναπτύχθηκε.

(Μονάδες 25)

ΕΛΠ 21 - ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2003

Θ.Ε: Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή φιλολογία

1η εξεταστική περίοδος Ιουλίου 2003

1ο ΘΕΜΑ

Υποθέστε ότι έχετε στα χέρια σας ένα τυπωμένο αρχαίο κείμενο στην έγκυρη έκδοση της Οξφόρδης.

(α) Να δώσετε σε κάποιον, ο οποίος δεν γνωρίζει με ακρίβεια τους τρόπους διάσωσης των αρχαίων κειμένων, να αντιληφθεί τους πιθανούς δρόμους που ακολούθησε διαχρονικά το αρχαίο κείμενο από τη στιγμή που συντάχτηκε μέχρι τη διάσωσή του την εποχή της τυπογραφίας. (15 μον.)

(β) Ποιος από τους παρακάτω άσκησε τη μικρότερη επίδραση στην κλασική φιλολογία και ποιες ήταν οι θέσεις του; Fr. Aug. Wolf – U. V. Wilamowitz-Moellendorff – Fr. Nietzsche (10 μον.)

[Έκταση απάντησης και στα δύο σκέλη: μέχρι 1,5 σελ.]


2ο ΘΕΜΑ

Όταν ο Όμηρος ανέλαβε να διηγηθεί τον πόλεμο που έκαναν οι Αχαιοί προς τους Τρώες, δεν άρχισε κατευθείαν από την αρχή, αλλά από όπου έτυχε. Αυτό κάνουν περίπου όλοι όσοι ψεύδονται, μπερδεύουν και ξαναμπερδεύουν τα πράγματα και τίποτε δεν θέλουν να πουν με τη σειρά. Έτσι κρύβονται καλύτερα. Αλλιώς θα αποκαλύπτονταν από τα ίδια τα πράγματα. Αυτό μπορεί κανείς να το δει να γίνεται και στα δικαστήρια και σε άλλες περιστάσεις όταν οι άνθρωποι ψεύδονται με επιδεξιότητα.

Στο παραπάνω απόσπασμα αρχαίου συγγραφέα επικρίνεται ο Όμηρος για αφηγηματικές τεχνικές, τις οποίες η παγκόσμια λογοτεχνία θαυμάζει:

(α) Με αφορμή την παραπάνω θέση και με βάση τις γνώσεις σας για τα ομηρικά έργα να εξηγήσετε πώς ο Όμηρος διαμορφώνει μέσω αυτών των τεχνικών τη δομή της Ιλιάδας. (26 μον.)

(β) Ποιος είναι ο συντάκτης του παραπάνω αποσπάσματος, σε ποιο πνευματικό κίνημα ανήκει και πώς ερμηνεύετε τη στάση του; (10 μον.)

[Έκταση απάντησης και για τα δύο σκέλη: μέχρι 1,5 σελ.]


3ο ΘΕΜΑ

Να σχολιάσετε σύντομα (μέχρι 10 σειρές για το καθένα) τα παρακάτω θέματα:

(α) Περί του στεφάνου – Δημοσθένης (6 μον.)

(β) Κύκλια έπη (6 μον.)

(γ) Λογοτεχνικό είδος, περίοδος, χαρακτηριστικά γνωρίσματα των παρακάτω: (6 μον.)

- Αἱ γενεαὶ αἱ πᾶσαι

ὕμνον τῇ ταφῇ σου

προσφέρουσι, Χριστέ μου



-Σῶσον ὑμᾶς, υἱὲ Θεοῦ

ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν,

ψάλλοντάς σοι

Ἀλληλούια

(δ) «Είναι αισχρό να σιωπά κανείς, όταν επιτρέπεται στον Ισοκράτη να μιλά» (6 μον.)


4ο ΘΕΜΑ

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και ποιες λανθασμένες; Σε κάθε περίπτωση καλείστε να τεκμηριώσετε (μέχρι 10 σειρές) την απάντησή σας:

(α) Ένας φιλόλογος μπορεί να υποθέσει ότι το παρακάτω κείμενο βρίσκεται στην Παλατινή Ανθολογία. (5 μον.)

Πασίχαρο το κύπελλο. Λέγει ότι μόλις έχει αγγίξει

Της Ζηνοφίλας της φιλέραστης το εύλαλο στόμα.

Το τυχερό! Κι εγώ με χείλη την προσμένω ακόμα

Να σμίξουμε και την ψυχή απνευστί να μου ρουφήξει.

(Μελέαγρος)

(β) Ανάμεσα στον Απολλώνιο Ρόδιο, τον Καλλίμαχο, τον Ερατοσθένη και τον Λυκόφρονα υπάρχουν σημαντικές ομοιότητες, καθώς και οι τέσσερις συνδύαζαν την ποιητική τέχνη με την αρχαιοδιφική-φιλολογική λογιοσύνη. (5 μον.)

(γ) Ο Γεώργιος Πισίδης, εκπρόσωπος της ιστορικής επικής ποίησης, έζησε την ηρωική εποχή του αυτοκράτορα Νικηφόρου Α΄ Φωκά (963-969), τον οποίο και εγκωμίασε στο ποίημά του Η Άλωσις της Κρήτης. (5 μον.)


Παρατηρήσεις

1. Πρέπει να απαντηθούν όλα τα θέματα.

2. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην τήρηση της προβλεπόμενης έκτασης της απάντησης.

3. Στο τέταρτο θέμα απαιτείται σχολιασμός και τεκμηρίωση είτε πρόκειται για σωστή είτε για εσφαλμένη απάντηση.



Θ.Ε: Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή φιλολογία

2η εξεταστική περίοδος Ιουλίου 2003


1ο ΘΕΜΑ

Γι αυτόν τον λόγο και εγώ, παρ΄ όλο που η ενασχόλησή μου με τα στρατιωτικά ζητήματα, οι δικαστικές υποθέσεις και η μελέτη των νομικών εγγράφων δεν μου το επιτρέπουν, αποφάσισα να προσθέσω ακόμη μιαν έγνοια στις τόσες που ήδη έχω και με ύφος απλό και λιτό, όπως αρμόζει στους ιστοριογράφους, μια και το θέμα τους δεν έχει σχέση με ρητορικούς αγώνες και δεν απαιτεί κάποια ιδιαίτερη τεχνική, αλλά σχετίζεται με την ιστορία και απέχει από κάθε είδους εκζήτηση και ασημαντολογία, να περιγράψω όσα εγώ είδα με τα ίδια μου τα μάτια και δεν προέρχονται από πληροφορίες τρίτων. Σκοπός μου είναι να μη βυθιστούν στη λησμονιά με το πέρασμα του χρόνου όλα αυτά, εφόσον είναι τόσο αξιόλογα, αλλά να παραμείνουν στη μνήμη αθάνατα.

(Προοίμιο από την Ιστορία του Μιχαήλ Ατταλειάτη)

(α) Να εντοπίσετε με ακρίβεια τα κλασικά πρότυπα του ιστοριογράφου στο παραπάνω απόσπασμα. (10 μον.)

(β) Πώς μπορούμε να διαχωρίσουμε τη βυζαντινή ιστοριογραφία από τη χρονογραφία; (10 μον.)

(γ) Ποια άποψη διατύπωσε ο K. Krumbacher και ποια ο H.-G. Beck σχετικά με τη χρονογραφία; (6 μον.)

[Έκταση απάντησης: μέχρι 1,5 σελ.]


2ο ΘΕΜΑ

Α. Την αψεγάδιαστη ασπίδα μου, που άθελα πλάι σ’ ένα θάμνο

πέταξα, κάποιος οχτρός Σάιος τη χαίρεται. Ναι.

Έσωσα εγώ τη ζωή μου; Για ασπίδα λοιπόν δε με μέλει.

Ασ’ τη κι ας πάει στο καλό. Θά ’βρω καλύτερη εγώ.



Β. Ύπουλος ο Φθόνος ψιθύρισε στο αυτί του Απόλλωνα:

«θαυμάζω τον ποιητή που το τραγούδι του είναι θάλασσα πλατιά»

Του Φθόνου ο Απόλλωνας κατάφερε κλωτσιά και είπε:

«μέγας ο ρους του ασσυριακού ποταμού, αλλά με τα νερά του

παρασέρνει πλήθος λύματα και ρύπους.

Κι η προσφορά των Μελισσών στη Δήμητρα δεν είναι ύδωρ

Κοινό αλλά πηγής καθαρής και άχραντης ανάβλυσμα

Ιερό, ολίγο στάλαγμα, τέλειο απόσταγμα».

(α) Να προσδιορίσετε τους συντάκτες των παραπάνω κειμένων, την εποχή στην οποία έδρασαν, καθώς και το λογοτεχνικό είδος το οποίο υπηρέτησαν. (6 μον.)

(β) Να εξηγήσετε πώς η θεματική των συγκεκριμένων αποσπασμάτων είναι αντιπροσωπευτική για την εποχή στην οποία γράφτηκαν. (20 μον.)

[Έκταση απάντησης: μέχρι 1,5 σελ.]


3ο ΘΕΜΑ

Να σχολιάσετε σύντομα (μέχρι 10 σειρές για το καθένα) τα παρακάτω θέματα:

(α) Δεύτερη σοφιστική: περιεχόμενο του όρου, εκπρόσωποι (6 μον.)

(β) Ομηρικό ζήτημα: θεωρία της νεοανάλυσης (6 μον.)

(γ) Ελληνιστικός – Droysen (6 μον.)

(δ) Χριστός Πάσχων ( 6 μον.)

4ο ΘΕΜΑ

Να συνδέσετε τους όρους της πρώτης παραγράφου με αυτούς της δεύτερης (μια μόνο αντιστοιχία), σχολιάζοντας την επιλογή σας σύντομα (μέχρι 4 σειρές):

Α. ηθοποιία, Δίων-Βρούτος, τετραλογία, Κατά Λεωκράτους, Βίοι Σοφιστών, Δις κατηγορούμενος, Λευκίππη-Κλειτοφών, δεινότης.

Β. Αντιφών, Αχιλλέας Τάτιος, Λυκούργος, Δημοσθένης, Πλούταρχος, Λυσίας, Λουκιανός, Φιλόστρατος.

(3 μον. για το καθένα, σύν. 24 μον.)



Παρατηρήσεις

1. Πρέπει να απαντηθούν όλα τα θέματα.

2. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην τήρηση της προβλεπόμενης έκτασης της απάντησης.

3. Στο τέταρτο θέμα απαιτείται σχολιασμός και τεκμηρίωση της επιλογής σας.

Τρίτη, 8 Ιουνίου 2010

Το κόμμα στον γραπτό λόγο

• Χωρίζει όρους μιας πρότασης (υποκείμενα, αντικείμενα, κατηγορούμενα, προσδιορισμούς) που παρατίθενται ασύνδετοι μεταξύ τους. Επίσης όμοιες προτάσεις (κύριες ή ιδιες μεταξύ τους δευτερεύουσες) που παρατίθενται ασύνδετες.
Π.χ. Ο Γιώργος, ο Νίκος, η Μαρία είναι αδέλφια. Είναι έξυπνοι, ζωηροί, όμορφοι, πλούσιοι. Ήρθε, είδε, μας αναστάτωσε, τσακώθηκε και έφυγε. Ήθελαν να βρεθούν, να παίξουν, να διασκεδάσουν, να ξεσκάσουν λίγο.

• Χωρίζει δευτερεύουσες προτάσεις από κύριες (ΟΧΙ προτάσεις ειδικές-Μου είπε ότι θα έρθει, πλάγιες ερωτηματικές-Με ρώτησε πώς είμαι/τι θα κάνω το βράδυ, βουλητικές-Προσπαθώ να σε καταλάβω. και διστακτικές-ενδοιαστικές Φοβάμαι μήπως δεν τα καταφέρω.)
Π.χ. Πάμε, γιατί δε μας θέλουν. Έλα, όταν ξεμπερδέψεις. Αν είσαι τολμηρός, θα πας μπροστά.

• Όταν έχουμε τροπικές μετοχές (απαντούν στο πώς) δε χωρίζουμε με κόμμα.
Π.χ. Μπήκε βρίζοντας και φωνάζοντας.

• Μια πρόταση μετοχική (ξεκινά με -ό/ώντας) τη χωρίζουμε με κόμμα από την επόμενη ή προηγούμενη πρόταση μόνο όταν είναι επεξήγηση ή είναι πολύ μεγάλη.
Π.χ. Δεν είναι δυνατόν να περάσει έτσι (επεξηγείται παρακάτω από τη μετοχική φράση) όλη του τη ζωή, τραγουδώντας και χορεύοντας. Κρατώντας ανθισμένα κλαδιά αμυγδαλιάς και πλήθος πολύχρωμα λουλούδια στην αγκαλιά της (πολύ μεγάλη η φράση), μπήκε γελαστή στο σπίτι.

• Ποτέ δε χωρίζουμε ένα ρήμα από το υποκείμενο, το αντικείμενο ή το κατηγορούμενό του, ακόμη κι αν πρόκειται για ολόκληρη πρόταση.
Π.χ. Δε νομίζω ότι θα έρθουν για την υποδοχή (όλη η πρόταση αντικέιμενο στο ρήμα). Ο Γιώργος είναι καπετάνιος. Όποιο δρόμο θέλω θα ακολουθήσω (όλη η πρόταση αντικείμενο στο ρήμα). Όποιος βιάζεται σκοντάφτει (όλη η πρόταση υποκείμενο στο ρήμα).

• Μια αναφορική πρόταση που αποτελεί αναγκαίο προσδιορισμό δεν παίρνει κόμμα.
Π.χ. Γνωρίζω κάποια μυστικά που δεν τα ξέρουν όλοι. Η δύση που είδαμε χτες θα μας μείνει αξέχαστη.

• Ενώ όταν η αναφορική είναι προσθετική αναφορική, δηλαδή δεν είναι απαραίτητο συμπλήρωμα σε κάποια λέξη αλλά δίνει μία συμπληρωματική πρόσθετη πληροφορία, παίρνει κόμμα.
Π.χ. Ο πατέρας του Γιάννη, που θα φύγει αύριο για το χωριό, είναι άρρωστος. Μίλησε για την πατρίδα του, που μας ήταν άγνωστη.

ΠΡΟΣΟΧΗ:

Οι κανόνες που αφορούν στο κόμμα είναι πολύ περισσότεροι. Αν τους τηρούσαμε όλους, θα είχαμε κείμενα γεμάτα κόμματα, που θα δυσχέραιναν την ανάγνωση. Επίσης δεν είναι απόλυτοι ως κανόνες (άλλη η εκφραστική, η λογοτεχνική χρήση, η εμφατική.... Γενικά οι κανόνες στίξης δεν είναι απόλυτοι.). Τηρήστε αυτά που επισημαίνω πιο πάνω και είναι οι σημαντικότεροι κανόνες-υπάρχουν άλλοι 20-30...- και απλώς προσέξτε να μην παραλείπετε κόμματα που, αν αποφευχθούν, θα δημιουργήσουν παρανοήσεις.

Αντιγράφω από τη Νεοελληνική Γραμματική της δημοτικής-Ανατύπωση της έκδοσης του ΟΕΣΒ (1941) με διορθώσεις του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών του ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη, 2000, σελ.60:
«Η χρήση του κόμματος είναι αδύνατον να κανονιστεί παντού. Όχι μόνο γιατί δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν όλες οι περιπτώσεις, αλλά και επειδή τη χρήση του τη ρυθμίζει η υποκειμενική κρίση εκείνου που γράφει και το είδος των γραφομένων.»

Αθηνά Δ. Μπάζου

Κυριακή, 6 Ιουνίου 2010

ΕΛΠ 21 - Γ', κεφ. 10: Πτωχοπροδρομικά

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10

ΠΤΩΧΟΠΡΟΔΡΟΜΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ - ΣΠΑΝΕΑΣ - ΓΛΥΚΑΣ


Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Χαρακτηριστικά των δημωδών κειμένων του 12ου αι.: α΄) παρουσιάζονται ομαδικά και β΄) σε αντίθεση με τα ακριτικά δεν προέρχονται από την περιφέρεια, αλλά από την πρωτεύουσα και δη από την αυτοκρατορική αυλή (: Πτωχοπροδρομικά ποιήματα: άσχετα με την ταυτότητα του ποιητή τους αφιερώνονται στους αυτοκράτορες Ιωάννη Β΄ και Μανουήλ Α΄ - Σπανέας: και ο ποιητής και ο αποδέκτης του προέρχονται από το αυτοκρατορικό περιβάλλον των Κομνηνών – ο Μανουήλ Γλυκάς υπήρξε γραμματέας της αυτοκρατορικής αυλής και απευθύνει το ποίημά του στον Μανουήλ Α΄).

Γλώσσα των δημωδών κειμένων του 12ου αι.: δημώδης (: πλησιάζει την καθημερινή, χωρίς να ταυτίζεται με αυτήν).

Χαρακτήρας των δημωδών κειμένων του 12ου αι.: Δεν είναι δημοτική ποίηση, είναι προσωπικό δημιούργημα λογίων που έχουν άνεση στο χώρο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας και στην λόγια γλώσσα και η χρησιμοποίηση της καθομιλουμένης είναι συνειδητή επιλογή. Οι ημιλόγιοι διασκευαστές και οι αγράμματοι αντιγραφείς των ποιημάτων αυτών έχουν παρέμβει στην αρχική σύνθεση.

ΕΛΠ 21 - Γ', κεφ. 4: Επιστολογραφία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

ΕΠΙΣΤΟΛΟΓΡΑΦΙΑ


Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Λόγοι υποτίμησης της βυζαντινής επιστολογραφίας:

α΄) κινείται μεταξύ ρητορικής και πραγματικότητας

β΄) πολλές φορές χαρακτηρίζεται από στείρα μίμηση των προτύπων της κλασικής και ύστερης αρχαιότητας.

Την ανάγκη μελέτης της βυζαντινής επιστολογραφίας και τη μεγάλη σημασία της για τη μελέτη της ιστορίας και του πολιτισμού του Βυζαντίου επεσήμανε από το 1931 ο Ιωάννης Συκουτρής.

Ο όγκος των σωζομένων βυζαντινών επιστολών είναι μεγάλος, διότι καθ’ όλη τη βυζαντινή περίοδο οι περισσότεροι λόγιοι γράφουν επιστολές.

ΕΛΠ 21 - Β', κεφ. 5: Βουκολική ποίηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

ΒΟΥΚΟΛΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ - ΘΕΟΚΡΙΤΟΣ


Πρόλογος

Δημιουργός της βουκολικής ποίησης, φημισμένος ήδη στην Aρχαιότητα, ενέπνευσε τις Eκλογές Bεργιλίου.

Πιθανότατα καταγόταν από τις Συρακούσες (χώρος δράσης αρκετών ειδυλλίων) και συνδεόταν με το νησί της Kω (γίνεται λόγος στην ποίησή του για χλωρίδα αυτής της περιοχής).

Έζησε στην ακμή της ελληνιστικής εποχής (περ. 300-260 π.X.). Xρονολογικές ενδείξεις οι αναφορές στο έργο του στη δυναστεία Πτολεμαίων Aιγύπτου και στον Iέρωνα των Συρακουσών. Σύγχρονος Kαλλιμάχου (διακρίνονται κοινές ποιητικές προτιμήσεις στο έργο τους) και Aράτου, λίγο μεγαλύτερος Aπολλωνίου Pοδίου.

ΕΛΠ 21 - Α', κεφ. 11: Αρχαία κωμωδία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11

ΑΡΧΑΙΑ ΚΩΜΩΔΙΑ


Η κωμωδία αποτελεί είδος που αναπτύχθηκε κυρίως στην Αττική. 3 φάσεις στην εξέλιξή της: Αρχαία, Μέση και Νέα. Η Αρχαία και η Μέση έχουν ιδιοτυπίες (αισχρολογία, τολμηρή σατιρα πολιτικών και διανοουμένων, χορούς αποτελούμενους από ζώα ). Πολλά από αυτά τα στοιχεία εξηγούνται από την καταγωγή της κωμωδίας από λαϊκές θρησκευτικές τελετές.

11.1 Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΚΩΜΩΔΙΑΣ

11.1.1 Η μαρτυρία του Αριστοτέλη

Ο Αριστοτέλης στην Ποιητική του παραδέχεται άγνοια για την αρχή και τα πρώτα στάδια της κωμωδίας λόγω της όψιμης θεσμοθέτησης επίσημων αγώνων. Κατά τον Αριστοτέλη η κωμωδία προήλθε από τα φαλλικά άσματα (εκδηλώσεις λατρείας ενός ομοιώματος φαλλού, ενταγμένες σε αγροτικές τελετουργίες γονιμότητας) με την εισαγωγή διαλόγου μεταξύ του Χορού και του εξάρχοντα (κορυφαίου του Χορού) αρχικά με αυτοσχεδιαστικό χαρακτήρα. Όντως υπήρχαν τέτοιες τελετές, όπως φαίνεται και από σκηνές σε αρχαίες κωμωδίες. Η αριστοτελική θεωρία συνδέει τη γένεση της κωμωδίας με τη διονυσιακή λατρεία (και όντως έχουμε ένταξη της κωμωδίας στο πρόγραμμα των διονυσιακών εορτών). Αναφέρει επίσης ότι την πατρότητα της κωμωδίας διεκδικούν οι Δωριείς αλλά δεν υπάρχει συμφωνία ως προς το από πού ακριβώς ξεκίνησε. Βασικό επιχείρημά τους η ετυμολογία της λέξης κωμωδία όχι από το κωμάζειν (=συμμετέχω σε κώμον, δηλαδή σε γιορταστική πομπή ή αυτοσχέδια πομπή μεθυσμένων) αλλά από τη λέξη κώμη (=χωριό) των Δωριέων αντί για τη λέξη δήμος.

ΕΛΠ 21 - Α', κεφ. 7: Σοφοκλής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

ΣΟΦΟΚΛΗΣ


Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Έζησε στην Αθήνα του 5ου αιώνα. Από τον δήμο του Κολωνού, έλαβε υψηλά αξιώματα και βραβεύτηκε πολλές φορές στους δραματικούς αγώνες. Θεοφιλής και φιλαθηναιότατος κατά τον Βίον του, αποδείχτηκε ο κατεξοχήν μαθητής του Ομήρου λόγω των μύθων των έργων του και των ομηρικών τρόπων ως προς το λεξιλόγιο και το ύφος που υιοθέτησε. Η αίσθηση του καιρού συνοδευόμενη από “γλυκύτητα, τόλμη και ποικιλία” αλλά και η ακρίβεια που χαρακτηρίζει το ύφος του, προσδίδουν στα έργα του θαυμαστή οικονομία. Από το μεγάλο έργο του διαθέτουμε σήμερα 7 τραγωδίες (Αίας, Αντιγόνη, Τραχίνιαι, Οιδίπους Τύραννος, Ηλέκτρα, Φιλοκτήτης, Οιδίπους επί Κολωνώ), ένα αποσμασματικά σωζόμενο σατιρικό δράμα (Ιχνευταί) και πολλά αποσπάσματα.

ΕΛΠ 21 - Γ', κεφ. 8: Δημώδης λογοτεχνία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8


ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΗΜΩΔΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ


Στη βυζαντινή περίοδο επικρατεί διγλωσσία. Η επίσημη γλώσσα του βυζαντινού κράτους (βυζαντινή γραμματεία, διοίκηση, εκκλησία) ήταν η λόγια γλώσσα με βάση τους κανόνες της αρχαίας ελληνικής, ενώ ο λαός χρησιμοποιεί την προφορική γλώσσα που εξελίσσεται για την οποία λείπουν οι γραπτές μαρτυρίες (σώζονται ελάχιστες σποραδικές μαρτυρίες) και την οποία οι λόγιοι περιφρονούν.

Από το 12ο αιώνα και μετά μιλάμε για δημώδη λογοτεχνία, καθώς έχουμε πληθώρα ποιητικών έργων σε δημώδη γλώσσα με την ανοχή και υποστήριξη των ανακτόρων. Ακόμα και για έργα που ανάγονται σε πολύ παλαιότερα γεγονότα, οι καταγραφές που μας σώζονται χρονολογούνται τον 12ο αιώνα (π.χ. για το Διγενή Ακρίτη). Το συμβατικό τέρμα είναι το 1453 με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Υπάρχουν όμως και έργα που συνεχίζουν και μετά να διασκευάζονται και να εκδίδονται.

Σάββατο, 5 Ιουνίου 2010

ΕΛΠ 21 - Γ', κεφ. 7: Υμνογραφία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ


Η βυζαντινή υμνογραφία εντάσσεται στη θρησκευτική ποίηση και είναι ο ένας από τους δύο βασικούς κλάδους της βυζαντινής ποίησης (ο άλλος είναι η κοσμική). Ως λειτουργική ποίηση εκφράζει τη συλλογική φωνή της εκκλησίας και μπορεί να χαρακτηρισθεί και δημώδης ποιητική θρησκευτική έκφραση. Παράλληλα εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο της ελληνικής ποιητικής παράδοσης και μαζί με τη χριστιανική ζωγραφική, συνιστούν την πιο αντιπροσωπευτική έκφραση του βυζαντινού πολιτισμού. Γεννήθηκε και αναπτύχθηκε μέσα στο περιβάλλον του ιουδαϊκού κόσμου, που διέθετε μακραίωνη παράδοση και είχε δημιουργήσει ποιητικά κείμενα απαράμιλλης τελειότητας.

ΕΛΠ 21 - Γ', κεφ. 6: Αγιολογική λογοτεχνία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

ΑΓΙΟΛΟΓΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ


Τα αγιολογικά κείμενα είναι συνήθως πεζά, σχετίζονται με πρόσωπα αλλά και με θέματα της λατρείας, είχαν εξαιρετική απήχηση στο Βυζάντιο, καθώς ήταν τα προσφιλέστερα καθημερινά αναγνώσματα λαϊκών και μοναχών. Πολλά από αυτά έχουν μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον ενώ άλλα όχι λόγω του μεγάλου αριθμού μυθικών στοιχείων που περιέχουν. Άλλα είναι καθαρά λαϊκά κείμενα σε απλή γλώσσα, ενώ άλλα είναι εξαιρετικά επεξεργασμένα σε λόγια γλώσσα. Η σημαντικότερη συμβολή της αγιολογίας αφορά την καθημερινή ζωή των Βυζαντινών για την οποία μας δίνει πάρα πολλές πληροφορίες.

ΕΛΠ 21 - Γ', κεφ. 5: Ιστοριογραφία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ


Εννοούμε και τα ιστορικά έργα και τα χρονικά και την εκκλησιαστική ιστορία.

5.1 Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ

Οι συγγραφείς των ιστοριών είναι συνήθως λαϊκοί με ανώτερη μόρφωση, έχουν ως πρότυπα τους ιστοριογράφους της κλασικής αρχαιότητας, γράφουν ιστορία για γεγονότα που δεν απέχουν χρονικά πολύ από την εποχή τους, συνεχίζουν το έργο κάποιου προγενέστερου. Επειδή συχνά έχουν αξιώματα υψηλά, είναι πολλές φορές αυτόπτες ή αυτήκοοι μάρτυρες των όσων περιγράφουν και χρησιμοποιούν πολύ έγκυρες πηγές.

ΕΛΠ 21 - Γ', κεφ. 1: Εισαγωγή στη βυζαντινή λογοτεχνία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ


1.1 Αρχές και διαμόρφωση της Βυζαντινής λογοτεχνίας

Η βυζαντινή γραμματεία βρίσκεται στην εποχή που συναντιέται η αρχαιοελληνική παράδοση και ο χριστιανικός νεοπρόβλητος κόσμος. Οι τάσεις είναι δύο: αφενός η εξάρτηση των χριστιανών συγγραφέων από την αρχαιοελληνική παράδοση και τις επιβιώσεις της (το φαινόμενο της μίμησης ενίοτε εκδηλώνεται δημιουργικά), αφετέρου η προσήλωση της βυζαντινής λογοτεχνίας στο «πνεύμα του χριστιανισμού». Στο βυζαντινό γραπτό λόγο η γλώσσα παραμένει στάσιμη (προτίμηση λογίων στον αρχαϊσμό) σε σχέση με τον εξελισσόμενο προφορικό λόγο. Καταλήγουν σε γλωσσικό δυαδισμό που αναδύεται μέσα από τη μείξη τριών μορφών γλωσσικής έκφρασης (κλασικών ελληνικών, κοινής και της γλώσσας του λαού).

Η βυζαντινή λογοτεχνία συνδέεται άμεσα με την ιστορική ανέλιξη του βυζαντινού κράτους, αλλά λόγω της συντηρητικότητάς της επιβράδυνε τις διαδικασίες αλλαγών ή τις απότομες ανακατατάξεις. Οι βασικοί της προβληματισμοί καλύπτουν τους αιώνες από την επικράτηση του χριστιανισμού ως τον αιώνα του Ιουνστινιανού, μέσα στους οποίους η κίνηση των διάφορων πνευματικών ρευμάτων που εξέφραζαν την αρχαία, την ιουδαϊκή, τη ρωμαϊκή, την ανατολική και τη χριστιανική κοινωνία έφεραν σε συνάντηση την ειδωλολατρική αρχαιότητα με το χριστιανισμό. Συναντώνται λοιπόν ο Νεοπλατωνισμός με τον αφομοιωμένο ανατολικό μυστικισμό και το χριστιανισμό που προσπαθεί να επικρατήσει. Το κοσμολογικό πρόβλημα των Ελλήνων (η αγωνία για τη λύτρωση του ανθρώπου από τη μοίρα και το θάνατο) θα συναντηθεί με το χριστολογικό ζήτημα (ο Χριστός είναι η αρχή των πάντων). Σιγά σιγά ενισχύεται το χριστιανικό στοιχείο στη βυζαντινή λογοτεχνία και πνευματικά κέντρα, π.χ. Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Καισάρεια, Κωνσταντινούπολη μορφώνουν τους βυζαντινούς. Τον 4ο αιώνα η χριστιανική γραμματεία έχει δημιουργήσει μια αξιόλογη λογοτεχνία, ενώ η συγγραφική παραγωγή της αρχαιότητας θεωρείται ως προπαιδευτική για τη μελέτη των χριστιανικών κειμένων. Εμφανίζεται η εκκλησιαστική ιστοριογραφία την εποχή του Μ. Κωνσταντίνου και αναπτύσσεται η βυζαντινή θεολογία.

ΕΛΠ 21 - Β', κεφ. 13: Βιογραφία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ


13.1 H Βιογραφία ως είδος

Αν και η βιογραφία ανθεί στην αυτοκρατορική περίοδο, σπέρματά της έχουμε από προηγούμενους αιώνες, π.χ. το εγκώμιο Ευαγόρας του Ισοκράτη, η παρουσίαση του ιστορικού προσώπου Αγησίλαου από τον Ξενοφώντα, των δημαγωγών της Αθήνας στα Φιλιππικά του Θεόπομπου και στο Περί δημαγωγών του Ιδομενέα. Για τη φιλοσοφική βιογραφία οι βάσεις πρέπει να τέθηκαν από τον Αριστοξένη τον Ταραντίνο (4ος αι. π.Χ.) που έγραψε Βίους φιλοσόφων, ενώ η βιογραφία ιστορικών προσώπων ενισχύθηκε πιθανότατα και από την περιπατητική διδασκαλία.

Μετά τον 3ο αι. π.Χ. σταθμοί στη βιογραφία είναι οι εξής: ο Αντίγονος από την Κάρυστο και ο Έρμιππος από τη Σμύρνη με Βίους συγχρόνων τους φιλοσόφων τον 3ο αιώνα, οι Σωτίων από την Αλεξάνδρεια (Διαδοχαί φιλοσόφων), Σωσικράτης από τη Ρόδο (Χρονικά) και Απολλόδωρος από την Αθήνα (Χρονικά) τον 2ο αιώνα, οι Αλέξανδρος ο Πολυίστωρ (Διαδοχαί φιλοσόφων), ο Δημήτριος από τη Μαγνησία (Ομώνυμοι) και ο Διοκλής από τη Μαγνησία (Διαδρομή των φιλοσόφων) τον 1ο αιώνα π.Χ., η Παμφίλη (Ιστορικά υπομνήματα) τον 1ο αι. μ.Χ., ο Πλούταρχος (Βίοι παράλληλοι) και ο Φαβορίνος τον 1ο-2ο αι. μ.Χ., ο Φιλόσταρτος (Βίοι σοφιστών) και ο Διογένης Λαέρτιος (έγραψε σε 10 βιβλία για τους βίους και τις γνώμες των φιλοσόφων από την αρχή της φιλοσοφίας με βάση τα φιλοσοφικά δόγματα από δάσκαλο σε διάδοχο κ.ο.κ, με πλούσιο ανεκδοτολογικό υλικό και έτσι διέσωσε ανεκτίμητες πληροφορίες) τον 2ο-3ο αιώνα. Το έργο των περισσοτέρων, εκτός από τον Πλούταρχο και το Φιλόστρατο, σώζεται σε αποσπασματική μορφή.

ΕΛΠ 21 - Β', κεφ. 11: Λουκιανός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11

ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ


11.1 Ο βίος του Λουκιανού

Γεννήθηκε στα Σαμόσατα της Κομμαγηνής (Συρία) γύρω στο 120-125 μ.Χ. Είναι γέννημα της εποχής του, σατιρικός, προσφέρει γέλιο με σοβαρό ύφος (εξ ου και ο χαρακτηρισμός του κατά την αρχαιότητα σπουδογέλοιος), ξεπέρασε τα έργα του παρελθόντος, δεν τα μιμήθηκε. Δείγμα της ωριμότητάς του η δημιουργία του σατιρικού διαλόγου.

Δε γνωρίζουμε πολλά πράγματα για τη ζωή του, καθώς οι σύγχρονοί του δε μίλησαν γι’ αυτόν. Οι πληροφορίες μας προέρχονται από τα δικά του έργα. Στο έργο του Ενύπνιον αναφέρεται στο ενύπνιον (όνειρο) που είδε όταν ήταν παιδί και τον κατηύθυνε στην παιδεία. Στο Δις κατηγορούμενος ο Λουκιανός κατηγορείται αφενός από τη Ρητορική γιατί την εγκατέλειψε και μεταπήδησε στη Φιλοσοφία, αφετέρου από το Διάλογο (το φιλοσοφικό) γιατί τον πρόσβαλε μετατρέποντάς τον σε σατιρικό. Ο Λουκιανός απολογείται και υποστηρίζει αφενός ότι η μεν Ρητορική τότε βρισκόταν σε παρακμή (επικράτηση ασιανισμού και υπεραττικισμού αντί του ορθού κατ’ αυτόν μετριοπαθούς αττικισμού), αφετέρου ότι στην περίοδο της ωριμότητάς του έπρεπε πλέον να αφήσει τα δικαστήρια και τις ρητορείες και να στραφεί στον ήρεμο Διάλογο (όχι στη φιλοσοφία, δεν ακολούθησε κάποια σχολή της εποχής, αλλά έκανε το φιλοσοφικό Διάλογο δικό του εκφραστικό όργανο που ανταποκρινόταν περισσότερο στην καθημερινότητα).

Δημιουργία σατιρικού διαλόγου: ο Λουκιανός υποστήριζε (στα Δις κατηγορούμενος, Βάκχος και Ζεύξις,...) ότι έλεγε έτσι τις αλήθειές του με διασκεδαστικό τρόπο, με τη μορφή του διαλόγου πετύχαινε το τερπνό ενώ με το περιεχόμενο το ωφέλιμο. Ανέμειξε το σοβαρό με το αστείο (παράδοση του σκώμματος, της λοιδορίας, της κωμωδίας, του Μένιππου) σε σωστή αναλογία για να έχει το κατάλληλο αποτέλεσμα κι όχι κάτι το τερατώδες (έναν ιπποκένταυρο). Ο διάλογός του υπηρέτησε την καθημερινότητα Πέθανε μετά το 180 μ.Χ.

ΕΛΠ 21 - Β', κεφ. 8: Αυτοκρατορικοί χρόνοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8



ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ


Αυτοκρατορικοί χρόνοι: η ιστορική περίοδος κατά την οποία η Ρώμη ασκεί την εξουσία της με βάση το αυτοκρατορικό σύστημα διακυβέρνησης. Συμβατικά όρια: 31 π.Χ. (ναυμαχία στο Άκτιο) – 330 μ.Χ. (μεταφορά της πρωτεύουσας του κράτους από τη Ρώμη στην Κωνσταντινούπολη). Η πνευματική παραγωγή πιο σημαντική τους 2 πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, βασίζεται στην παιδεία και αναπτύσσεται προς δύο κατευθύνσεις: τη φιλοσοφία και τη ρητορική.

ΕΛΠ 21 - Β', κεφ. 6: Ιστιοριογραφία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ

Οι σημαντικές εξελίξεις (παρακμή πόλης-κράτους, κατακτήσεις Αλέξανδρου, πόλεμοι διαδόχων, ρωμαϊκή κατάκτηση, εμφύλιο στη Ρώμη) της περιόδου από τον 4ο στον 1ο αι. π.Χ. επηρεάζουν την ιστοριογραφία αλλά και το τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τη θέση του στην κοινωνία και τον κόσμο: ο υπεύθυνος πολίτης αντικαθίσταται από τον ανίσχυρο υπήκοο, αμέτοχο στις εξελίξεις. Το ενδιαφέρον για τα σύγχρονα γεγονότα και την ιστορία έχει περισσότερο εγκυκλοπαιδικό χαρακτήρα ή φιλοσοφική διάθεση (Πολύβιος).

ΕΛΠ 21 - Β', κεφ. 3: Καλλίμαχος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

ΚΑΛΛΙΜΑΧΟΣ


3.1 Γενικά στοιχεία για τη ζωή και το έργο του Καλλίμαχου

320 π.Χ. Κυρήνη Αιγύπτου-240 π.Χ. Έζησε πολλά χρόνια στην Αλεξάνδρεια-ίσως να μεγάλωσε κι εκεί. Εργάσθηκε στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Δεν έγινε ποτέ Διευθυντής της. Ήταν ο πρώτος που κατέβαλε προσπάθεια ταξινόμησης του υλικού της Βιβλιοθήκης, συντάσσοντας καταλόγους (120 τόμους): Πίνακες των εν πάση παιδεία διαλαμψάντων και ων συνέγραψαν.

Συνδύαζε τη βιβλιοθηκονομική με τη φιλολογική εργασία (ασχολήθηκε με ζητήματα γνησιότητας έργων, σημασιολογικά προβλήματα, σχολιασμούς). Επίσης συνέγραψε κατάλογο δραματικών ποιητών + έκανε λεξικογραφική εργασία (Εθνικαί ονομασίαι) + συνδύασε λεξικογραφία με ιστορική έρευνα (Κτίσεις νήσων και πόλεων και μετονομασίαι) + αγαπούσε την παραδοξολογία (Θαυμάτων των εις άπασαν την γην κατά τόπους όντων συναγωγή). Τα περισσότερα έργα του χάθηκαν.

Ενδιαφέροντα του Καλλίμαχου: Φιλολογική περιέργεια > ενδιαφέρον για ιστορία λογοτεχνίας, λεξικογραφία, αναζήτηση πηγών για προέλευση ονομασιών τόπων και πραγμάτων, κλίση του για το σπάνιο και το παράδοξο. Εμπνέεται από την πραγματικότητα εποχής. Το έργο του έχει λόγιο χαρακτήρα: τάση για χρήση σπάνιων λέξεων, δύσκολων εννοιών, οπότε δυσνόητο το έργο του στον πολύ κόσμο.

Σώζονται μόνο οι Ύμνοι και τα Επιγράμματα. Από τα υπόλοιπα ή τίποτα ή αποσπάσματα. Το πλήρες έργο του: 6 Ύμνοι, περίπου 60 επιγράμματα, τα Αίτια (εκτενές ελεγειακό ποίημα για διερεύνηση ετυμολογίας τοπωνυμίων, θεσμών,...), η Εκάλη (επύλλιο), 13 Ίαμβοι και 4 Μέλη (λυρικά ποιήματα), αποσπάσματα αταύτιστα, ποίημα Ίβις (χαμένο σήμερα). Άρα ποικιλία δημιουργημάτων.

Κύριο γνώρισμά του: ανανέωση ποιητικού λόγου (χαρακτηριστικό ελληνιστικής ποίησης γενικότερα). Διέκρινε με το φιλολογικό του αισθητήριο το τέλμα της μίμησης της παράδοσης και υιοθέτησε όχι την απόρριψη, αλλά τη δημιουργική της εκμετάλλευση.

ΕΛΠ 21 - Β', κεφ. 2: Νεωτερικό έπος, επύλλιον

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2



ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟ ΕΠΟΣ ΚΑΙ ΕΠΥΛΛΙΟΝ


2.2 Το Νεωτερικό έπος: Τα Αργοναυτικά του Απολλώνιου του Ρόδιου

Ως αντίδραση στο παραδοσιακό έπος έχουμε στην Αλεξάνδρεια το νεωτερικό έπος με τον Καλλίμαχο και τον Απολλώνιο το Ρόδιο (τα Αργοναυτικά του-4 βιβλία, 5.835 στίχοι- το μόνο ακέραια σωζόμενο έπος της ελληνιστικής εποχής).

2.2.1 Βίος του Απολλώνιου του Ρόδιου

Από την Αλεξάνδρεια. Το έπος του είναι μια προσπάθεια να εφαρμοστούν οι καλλιμάχειες αρχές την ποίηση (μικρό μέγεθος, λόγιος χαρακτήρας, εξαιρετική επεξεργασία της μορφής) παρά τις αρχαίες πηγές που αναφέρονταν σε διαμάχη του Απολλώνιου με τον Καλλίμαχο. Ίσως διαδέχτηκε το Ζηνόδοτο στη διεύθυνση της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, έγινε παιδαγωγός του Πτολεμαίου του Ευεργέτη. Το έργο του έγινε αποδεκτό στη Ρόδο, γι’ αυτό τον αποκαλούσαν Ρόδιο.